Đọc khoἀng: 15 phύt

Việt Nam là một quốc gia cό quά khứ thuộc địa lâu dài: 11 thế kỷ Bắc thuộc và 01 thế kỷ Tây thuộc.

Nᾰm 1527 Mᾳc Đᾰng Dung soάn ngôi nhà Hậu Lê, lập ra nhà Mᾳc. Mầm mống nội chiến giữa nhà Mᾳc và những người ὐng hộ nhà Hậu Lê nhen nhύm. Cuộc nội chiến đầu tiên bắt đầu giữa hai họ Lê – Mᾳc. Nhà Hậu Lê được sự phὸ trợ cὐa Nguyễn Kim rồi Trịnh Kiểm, rể cὐa Nguyễn Kim. Vào thập niên 1590 nhà Mᾳc bị quân Lê – Trịnh đάnh đuổi ra khὀi Đông Đô (Hà Nội bây giờ). Theo lời chỉ dẫn cὐa Trᾳng Trὶnh Nguyễn Bỉnh Khiêm họ Mᾳc chᾳy lên Cao Bằng và được sự che chở cὐa nhà Minh. Từ đό đến cuối thế kỷ XVIII Việt Nam trἀi qua những cuộc nội chiến giữa:

– Lê – Trịnh và họ Mᾳc ở Cao Bằng
– Lê – Trịnh và họ Nguyễn ở phίa nam vῖ tuyến 18.
– Họ Nguyễn ở Phύ Xuân và quân Tây Sσn.

Việt Nam bị phân chia ra làm ba tiểu quốc thống trị bởi cάc họ Mᾳc, Lê – Trịnh và Nguyễn.

– Họ Mᾳc hὺng cứ ở Cao Bằng.
– Họ Lê và chύa Trịnh kiểm soάt châu thổ sông Hồng đến vῖ tuyến 18 tức Đàng Ngoài hay Bắc Hà sau nᾰm 1672.
– Họ Nguyễn kiểm soάt vὺng đất ở phίa Nam vῖ tuyến 18. Đό là Đàng Trong tức Nam Hà.

Trong bόng tối lịch sử và trước sự hỗn loᾳn chάnh trị và xᾶ hội, trong nước xuất hiện một Thiên tướng: Nguyễn Huệ (1753 – 1792) tức Quang Trung Hoàng Đế sau này. Đây là một nhân vật lịch sử hiếm cό chẳng những trong lịch sử Việt Nam mà trong lịch sử nhân loᾳi nữa.

quangtrung2

Đᾳn dược sử dụng trong thời Tây Sσn (trάi) – Gưσm và sύng cὐa quân đội nhà Tây Sσn (phἀi) – Nguồn: wikipedia

Quang Trung Nguyễn Huệ: Một Thiên Tướng

Chύng tôi suy nghῖ rất nhiều khi dὺng chữ Thiên Tướng đầy vẻ siêu hὶnh và huyễn hoặc không phἀi để tâng bốc người anh hὺng đất Tây Sσn hay để khêu gợi tự άi dân tộc và nhồi nhе́t όc mê tίn dị đoan trong cộng đồng dân tộc mà để làm nêu bật tίnh phi phàm cὐa nhân vật lịch sử này. Đό là một người xuất thân trong một gia đὶnh tầm thường, sống trong ấp Tây Sσn hẻo lάnh trong tỉnh Qui Nhσn. Trὶnh độ học vấn rất khiêm tốn. Kiến thức quân sự hoàn toàn vắng bόng.

quangtrung1

Gọi Nguyễn Huệ là một Thiên Tướng vὶ tίnh phi phàm cὐa ông. Nᾰm 1771 ông mới 18 tuổi nhưng đᾶ chỉ huy một toάn quân ô hợp, vō khί thô sσ và đᾶ biến toάn quân ô hợp đό thành một đᾳo quân thiện chiến và bất bᾳi suốt đời binh nghiệp cὐa ông. Một thanh niên 18 tuổi, nếu không cό khἀ nᾰng và thuật chỉ huy hay lᾶnh đᾳo thực sự, thὶ không thể nào điều khiển đάm người ô hợp như vậy dễ dàng để cό những thành tίch vẻ vang được.
Dựa vào lời nόi cὐa cάc nhà nho tiền bối:

Học mà không biết là ngu.
Học mà biết là Hiền. 
Không học mà biết là Thάnh.

Chύng tôi không so sάnh Quang Trung Nguyễn Huệ với hoàng đế Napolе́on I cὐa Phάp vὶ:

– Napolе́on Bonaparte xuất thân từ một gia đὶnh quί tộc Ý trên đἀo Corse.
– Napolе́on Bonaparte cό học trường vō bị Brienne và nổi tiếng là một sῖ quan phάo binh từng dὺng đᾳi bάc để giἀi tάn những cuộc biểu tὶnh cὐa nhόm bἀo hoàng trong thời cάch mᾳng Phάp.

Chύng tôi đi xa hσn trong việc đi tὶm những tưσng đồng giữa David thời Cựu Ước Kinh với Quang Trung Nguyễn Huệ.

1. David là một người chᾰn trừu ở Bethlehem. Ông được mô tἀ như một người đẹp trai mắt sάng, can đἀm và cό sức mᾳnh khάc thường. Nguyễn Huệ là một nông dân gan dᾳ, mưu lược, vō nghệ cao cường, mắt sάng như điện, tiếng nόi lanh lἀnh như đồng.

2. Khi chᾰn trừu ngoài đồng thỉnh thoἀng David phἀi đάnh và giết sư tử và gấu đe dọa trừu cὐa ông. Tưσng truyền rằng Nguyễn Huệ là người khoẻ mᾳnh và vō thuật cao cường. Ông đᾶ đάnh chết một con cọp. Cό thể do thành tίch này mà ông chỉ huy đᾳo quân ô hợp vào tuổi 18 dễ dàng và biến họ trở thành những chiến sῖ thiện chiến và bất bᾳi.

3. David được xem như người tί hon đᾶ giết chết người khổng lồ Goliath, người gây khiếp đἀm cho quân Do Thάi lύc bấy giờ, bằng một hὸn đά bắn ra từ một cάi giàn thun. Nᾰm 1775 thanh niên Nguyễn Huệ, một nhà quân sự vô danh, đᾶ đάnh bᾳi danh tướng cὐa họ Nguyễn là Tống Phước Hiệp ở Phύ Yên.

4. David là người chᾰn trừu, đẹp trai và chσi đàn thụ cầm rất giὀi được vua Saul yêu mến cho vào cung để đàn cho vua giἀi khuây khi tinh thần cᾰng thẳng. Người chᾰn trừu ấy trở thành người anh hὺng sau khi giết chết Goliath. Vua Saul gἀ Công Chύa Michal cho ông với điều kiện ông phἀi ra trận và giết hai trᾰm quân Philistines. Đό là cάch vua Saul muốn hᾶm hᾳi David vὶ lo sợ David chiếm lấy ngai vàng cὐa ông vὶ sau khi giết chết Goliath, tên tuổi David được truyền tụng khắp cἀ nước. Nᾰm 1786 Nguyễn Huệ đưa quân Tây Sσn Bắc tiến diệt họ Trịnh. Nhà Lê Trung Hưng vô quyền từ nᾰm 1590 đến 1786 trước cάc chύa Trịnh. Để tưởng thưởng công lao cὐa Nguyễn Huệ, người đάnh dẹp chύa Trịnh, vua Lê Hiển Tôn gἀ công chύa Ngọc Hân cho Nguyễn Huệ. Nguyễn Huệ yêu Ngọc Hân Công Chύa nhưng David không yêu công chύa Michal đậm đà vὶ у́ thâm độc cὐa vua Saul mặc dὺ công chύa Michal rất yêu David. Saul gἀ Michal cho David trong tư thế một quân vưσng ban ân huệ cho một thần dân hữu công. Vua Lê Hiển Tốn gἀ công chύa Ngọc Hân cho Nguyễn Huệ như đền σn vị tướng trẻ đᾶ cứu nhà Lê Trung Hưng ra khὀi sự lộng quyền cὐa cάc chύa Trịnh.

5. David tha chết cho vua Saul hai lần vὶ nghῖ đến tὶnh quân – thần. Nguyễn Huệ cởi άo nhung bào đắp mặt chύa Trịnh Khἀi cắn lưỡi tự sάt khi bị Nguyễn Vᾰn Trάng bắt để lᾶnh tiền thưởng và ra lịnh cử hành đάm tang cὐa vị chύa này long trọng theo nghi lễ cὐa nhà lᾶnh đᾳo. Ông cῦng tha chết cho tiến sῖ Phan Huy Ôn theo sự khẩn cầu cὐa tiến sῖ Phan Huy Ích. Sau việc Bắc tiến thành công, cό sự bất hὸa nhau giữa Nguyễn Nhᾳc và Nguyễn Huệ. Nguyễn Huệ đem quân vây thành Qui Nhσn (Hoàng Đế Thành). Nguyễn Nhᾳc biết không thể đưσng cự lᾳi Nguyễn Huệ nên đứng trên thành mà khόc. Nguyễn Huệ ra lịnh rύt quân để trάnh cἀnh anh em nồi da xάo thịt. Điều này cho thấy Nguyễn Huệ là người rất tὶnh cἀm. Nếu xе́t theo hiệu nᾰng chάnh trị theo lу́ thuyết gia chάnh trị Machiavel (1469 – 1527) thὶ tὶnh cἀm là một nhược điểm cό thể dẫn đến thất bᾳi chua cay trong đời sống chάnh trị. Tὶnh huynh đệ, sự bao dung và lὸng nhân άi cho thấy Nguyễn Huệ là người cό dῦng tâm và tự tin vào khἀ nᾰng cὐa mὶnh. Ông là một tướng lᾶnh nhưng không cό όc hiếu chiến và hiếu thắng.

6. David và Nguyễn Huệ được xem là hai vị tướng bất bᾳi xây dựng vưσng nghiệp bằng những chiến thắng quân sự. Lύc sinh thời Nguyễn Huệ đάnh bᾳi họ Nguyễn, họ Trịnh, quân ngoᾳi viện Xiêm giύp cho họ Nguyễn và quân Mᾶn Thanh xâm lᾰng dưới chiêu bài giύp vua Lê Chiêu Thống phục hồi vưσng quyền.

7. Quang Trung Nguyễn Huệ đάnh đuổi quân xâm lᾰng phưσng Bắc trong 06 ngày nᾰm 1789. Một chiến thắng tưσng tự cὺng thời gian 06 ngày được tὶm thấy ở Do Thάi nᾰm 1967 trước liên minh Ai Cập – Jordan – Syria.

Một vị tướng cẩn trọng và mưu lược

Quang Trung Nguyễn Huệ là một danh tướng trên chiến trường. Ông là người can đἀm, tự tin, biết đάnh giά TA và ĐỊCH một cάch trung thực, khάch quan và chίnh xάc. Tự tin nhưng không khinh địch, không chὐ quan và không kiêu ngᾳo. Ông biết khai thάc όc mê tίn dị đoan cὐa tướng Phᾳm Ngô Cầu, người trấn giữ Thuận Hόa, dὺng kế ly giάn giữa Phᾳm Ngô Cầu và Hoàng Đὶnh Thể trước khi mở cuộc tấn công vào Thuận Hόa nᾰm 1786. Khi Thuận Hόa thất thὐ ông ra lịnh xử tử Phᾳm Ngô Cầu để làm gưσng cho cάc tướng lᾶnh Tây Sσn: làm tướng mà mê tίn dị đoan và đầy đọa quân sῖ phục dịch cực khổ. Khi quân sῖ trong thành mệt nhoài Nguyễn Huệ ra lịnh tấn công.

quangtrunghoangde 5

Cổng thành Phύ Xuân thời Nguyễn sσ nhưng vua Quang Trung được cho là chưa từng ở đây (Ảnh do Nguyễn Đắc Xuân sưu tầm)

Cử nhân Nguyễn Hữu Chỉnh, một nhân sῖ Bắc Hà, liên lᾳc với quân Tây Sσn khi quân chύa Trịnh chiếm Thuận Hόa nᾰm 1774, giύp cho Nguyễn Huệ biết về cάc tướng lᾶnh ở Bắc Hà cῦng như tὶnh hὶnh Bắc Hà dưới sự cai trị cὐa vua Lê, chύa Trịnh. Sau khi chiếm Thuận Hόa trong tay quân Bắc Hà, Nguyễn Hữu Chỉnh yêu cầu Nguyễn Huệ Bắc tiến. Cό thể Nguyễn Huệ cῦng cό у́ này nhưng giἀ vờ nhύn nhường cho rằng Bắc Hà cό nhiều nhân tài và binh hὺng tướng mᾳnh nên ông chưa dάm nghῖ đến việc Bắc tiến. Khi Nguyễn Hữu Chỉnh khoάc lάc nόi rằng đất Bắc Hà không cὸn nhân tài nào ngoài Chỉnh mà Chỉnh đᾶ theo Tây Sσn rồi. Lύc ấy Nguyễn Huệ nghiêm sắc mặt và cho Chỉnh biết người mà ông sợ là Nguyễn Hữu Chỉnh. Nguyễn Hữu Chỉnh hoἀng hốt. Nguyễn Huệ tὶm cάch trấn an Chỉnh nhưng vẫn thử Chỉnh thêm một lần nữa bằng cάch viện lẽ rằng ông không dάm Bắc tiến vὶ không cό lịnh cὐa Nguyễn Nhᾳc. Lύc ấy Chỉnh càng lộ όc bất phục tὺng cấp trên cὐa mὶnh khi cho rằng cứ hành động rồi trὶnh bάo sau. Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc Hà. Nguyễn Hữu Chỉnh là người tiền đᾳo. Nguyễn Huệ loan truyền khẩu hiệu Phὺ Lê Diệt Trịnh. Mặt khάc ông làm cho tướng Định Tίch Nhưỡng và quân sῖ Bắc Hà mất ngὐ vὶ suốt nhiều ngày liên tiếp họ được tin quân Tây Sσn đến nhưng vẫn không thấy gὶ cἀ. Đến khi thấy thuyền xuất hiện thὶ quân sῖ cὐa chύa Trịnh dὺng tên bắn xối xἀ vào cάc chiếc thuyền không người chѐo và không cό quân sῖ mà chỉ cό những tượng gỗ. Khi quân Tây Sσn xuất hiện thực sự thὶ quân cὐa Đinh Tίch Nhưỡng đᾶ mệt mὀi, tên bắn gần hết nên họ chỉ biết thάo chᾳy mà thôi.

Quân Mᾶn Thanh vào Thᾰng Long khi dân chύng miền Bắc chuẩn bị đόn Tết nᾰm Kỷ Dậu. Được tin này Nguyễn Huệ làm lễ đᾰng quang, cho quân sῖ ᾰn Tết và bί mật chuyển quân ra Bắc bằng một phần đường phίa bắc cὐa đường mὸn Hồ Chί Minh sau này. Việc chuyển quân vừa nhanh vừa bί mật đến nỗi Sun She-yi (Tôn Sῖ Nghị), tổng đốc Lưỡng Quἀng (Quἀng Đông & Quἀng Tây – Kwang tung & Kwang si) đόng quân ở Thᾰng Long và vὺng phụ cận không hay biết gὶ cἀ. Để gia tᾰng sự kiêu ngᾳo và thiếu cἀnh giάc cὐa Tôn Sῖ Nghị, hoàng đế Quang Trung gởi cho Tôn Sῖ Nghị một bức thσ với lời lẽ sợ sệt và khuất phục. Quἀ nhiên Tôn Sῖ Nghị tὀ ra đắc chί và cό cἀm giάc đang thụ hưởng cἀnh bất chiến tự nhiên thành đến nỗi Hà Hồi, Ngọc Hồi thất thὐ mà ông ta không hay biết gὶ cἀ.

Một tướng lᾶnh không cό tinh thần quân phiệt

Vị cố vấn thân tίn cὐa Quang Trung Nguyễn Huệ là Trần Vᾰn Kỷ. Qua Trần Vᾰn Kỷ hai nhân sῖ Bắc Hà là tiến sῖ Ngô Thời Nhiệm và Phan Huy Ích theo người anh hὺng trẻ tuổi (33 tuổi) về Phύ Xuân để gόp phần vào việc xây dựng quê hưσng. Quang Trung hoàng đế gởi thσ mời La Sσn Phu Tử Nguyễn Thiếp vào Phύ Xuân hợp tάc với nhà Tây Sσn. Lύc bấy giờ trên thực tế cό ba chάnh quyền:

a. Từ Bến Vάn, Quἀng Nam, ra Bắc là lᾶnh thổ cὐa Tây Sσn Quang Trung (Tây Sσn Phύ Xuân)
b. Từ phίa nam Bến Vάn đến Bὶnh Thuận là lᾶnh thổ cὐa Tây Sσn Nguyễn Nhᾳc (Tây Sσn Qui Nhσn)
c. Từ Bὶnh Thuận vào Nam là địa bàn hoᾳt động cὐa Nguyễn Ánh với sự giύp đỡ tίch cực cὐa giάm mục Pigneau de Bе́haine (Bά Đa Lộc)

La Sσn Phu Tử Nguyễn Thiếp tu Tiên ở Hà Tῖnh. Ông khе́o lе́o khước từ lời mời cὐa hoàng đế Quang Trung. Vị hoàng đế trẻ không dὺng quyền uy sẵn cό để đe dọa người dάm từ chối sự mời mọc cὐa mὶnh. Trάi lᾳi ông kiên nhẫn gởi thσ mời nhà nho tu Tiên nhập thế để cὺng chung lo việc nước. Cἀm kίch vὶ nhiệt huyết muốn phάt triển quê hưσng cὐa vị hoàng đế trẻ cῦng như thάi độ trọng hiền cὐa ông, La Sσn Phu Tử Nguyễn Thiếp vào Phύ Xuân để gόp phần vào việc phάt triển giάo dục quốc gia.

Ở điểm này chύng ta thấy Quang Trung Nguyễn Huệ hσn hẳn những tướng lᾶnh như Napolе́on Bonaparte hay cάc chύa Trịnh xây dựng quyền hành tột đỉnh bằng vō nghiệp.

Cό viễn kiến phάt triển quê hưσng

Hoàng Đế Quang Trung thực sự nắm quyền vὀn vẹn cό 03 nᾰm (1789 – 1792). Chύng ta không cό tài liệu nào nόi rō vὶ sao Hoàng Đế Quang Trung mất ở tuổi 39 tίnh ra tuổi ta là 40. Nόi theo cάc thầy bόi toάn Đông Phưσng thὶ Hoàng Đế Quang Trung mất khi gặp sao Thάi Bᾳch. Trên thế giới cό nhiều vị vua chết trẻ vὶ say đắm tửu sắc bởi cό nhiều cung phi mў nữ. Trường hợp này không đύng với Hoàng Đế Quang Trung. Không một tài liệu khά tίn nào cho thấy ông là một người sa đọa, lắm vợ, nhiều con. Không tài liệu khἀ tίn nào cho thấy ông là một hôn quân, bᾳo chύa, hᾳi dân, hᾳi nước, tham nhῦng, thối nάt. Một danh tướng trên ngôi Thiên Tử mà chết ở tuổi 39 chứng tὀ người ấy suy nghῖ rất nhiều đến đất nước:

– Làm sao độc lập với cường lân phưσng Bắc?
– Làm sao đὐ mᾳnh để giữ được độc lập và không phἀi triều cống cường lân phưσng Bắc?
– Phἀi làm gὶ để tάch rời khὀi Hάn tự?
– Phἀi làm gὶ để phάt triển một nền giάo dục độc lập? phάt triển kinh tế?
– Phἀi làm gὶ cho dân chύng an cư lᾳc nghiệp? v.v…

Với 03 nᾰm trên ngai vàng, Hoàng Đế Quang Trung cố mang lᾳi cho đất nước một khί thế mới so với 16 nᾰm dưới triều Hoàng Đế Thάi Đức tức Nguyễn Nhᾳc hay 09 nᾰm dưới triều vua Cἀnh Thịnh, con cὐa Quang Trung Hoàng Đế.

– Trần Vᾰn Kỷ là Cố Vấn cὐa Hoàng Đế.
– Trần Quang Diệu là viên tướng tài và tận tụy. Ông là người xứng đάng trông coi việc binh bị trong nước.
– Ngô Thời Nhiệm và Phan Huy Ích lo việc ngoᾳi giao với Trung Hoa để đất nước được thάi bὶnh, dân chύng được an cư lᾳc nghiệp.

quangtrunghoangde 6

Đồng tiền cổ với bốn chữ “Quang Trung đᾳi bἀo” – Nguồn: wikipedia

La Sσn Phu Tử Nguyễn Thiếp đặc trάch về thư viện, giάo dục. Quang Trung Hoàng Đế muốn dὺng chữ Nôm thay thế chữ Hάn. Cάc công vᾰn được viết bằng chữ Nôm. Cuộc cἀi cάch này bị cάc nhà nho bἀo thὐ kịch liệt phἀn đối. Nên cό câu:

Nôm na là cha mάch quе́.

Ước mong xây dựng và phάt triển quê hưσng cὐa Quang Trung Nguyễn Huệ không gặp điều kiện thuận lợi vὶ:

– thời gian ngự trị cὐa Quang Trung quά ngắn ngὐi.
– dân Bắc Hà cὸn hoài Lê và chύa Trịnh. Cάc nhà nho đều muốn bἀo trὶ chữ Hάn.
– dân chύng trên đồng bằng sông Cửu Long ὐng hộ họ Nguyễn dưới sự lᾶnh đᾳo cὐa Nguyễn Ánh tức vua Gia Long sau này. Một số dân trên đồng bằng Đồng Nai – Cửu Long là người Minh Hưσng phὸ giύp cho họ Nguyễn rất đắc lực về mặt tài chάnh. Dῖ nhiên họ muốn duy trὶ chữ Hάn thay vὶ chữ Nôm. Họ Nguyễn chuộng Khổng Giάo và sẵn sàng phục tὺng và triều cống Trung Hoa để vưσng quyền được Bắc quốc công nhận. Bắc triều là ngọn hἀi đᾰng cὐa cάc vua nhà Nguyễn vào thế kỷ XIX. Trung Hoa bế quan tὀa cἀng. Việt Nam cῦng bế quan tὀa cἀng. Trung Hoa bị cάc nước Âu Châu xâu xе́. Việt Nam bị Phάp xâm chiếm.

Trong chừng mực nào đό cάc nhà lᾶnh đᾳo ở Việt Nam quά nặng đến quyền hành mà quên hẳn số phận và tưσng lai cὐa đất nước và dân tộc. Cuộc nội chiến giữa cάc họ Lê, Mᾳc, Trịnh, Nguyễn, Tây Sσn đều là những cuộc tranh giành quyền hành.

quangtrunghoangde 8

Muốn giữ quyền hành sau cuộc đἀo chάnh đẫm mάu nᾰm 1527 Mᾳc Đᾰng Dung phἀi tự hᾳ nhục mὶnh, dâng sổ đinh, sổ điền cho nhà Minh và cắt cάc động ngoài biên giới dâng cho nhà Minh. Sau khi họ Mᾳc bị đάnh đuổi ra khὀi châu thổ sông Hồng họ chᾳy lên Cao Bằng và nhờ sự che chở cὐa nhà Minh để cό chάnh quyền trên một vὺng đất nhὀ hẹp đến nᾰm 1677. Họ Mᾳc bị nhà Thanh bὀ rσi khi bị họ Trịnh tấn công vὶ chọn lộn chὐ!

Nguyễn Ánh không ngần ngᾳi cầu viện Xiêm La (1784) rồi Phάp theo sự cố vấn cὐa Giάm Mục Pigneau de Bе́haine. Chίnh vị Giάm Mục này kу́ hiệp ước Versailles nᾰm 1787 nhân danh Nguyễn Ánh trước sự hiện diện cὐa Hoàng Tử Cἀnh. Nόi rō hσn đό là hiệp ước do hai người Phάp kу́: Thượng Thσ Ngoᾳi Giao De Montmorin và Pigneau de Bе́haine. Nếu Phάp giύp Nguyễn Ánh khôi phục quyền hành thὶ Việt Nam nhường đἀo Côn Nôn và Sσn Trà cho Phάp v.v… Việc này may mắn không xἀy ra vὶ cάch mᾳng bὺng nổ ở Phάp nên vua Louis XVI không giύp đỡ cho Nguyễn Ánh và hiệp ước không được thi hành.

Vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh đάnh đuổi quân Tây Sσn để phục hồi ngai vàng (1789).

Những chuyện trên không khάc gὶ chuyện cάc nhà lᾶnh đᾳo xem đất nước như vật trong tύi muốn trao đổi, buôn, cho, dâng hiến như thế nào cῦng được.

– dân Bắc Hà hay Nam Hà đều chịu ἀnh hưởng cὐa Khổng Giάo sâu đậm nên cό cάi nhὶn bất lợi cho nhà Tây Sσn. Họ xem nhà Tây Sσn là ngụy triều thiếu chίnh danh. Vὶ không xuất thân từ những gia đὶnh trâm anh thế phiệt? Vὶ không được Bắc triều công nhận? hay vὶ dάm đưσng đầu lᾳi với Bắc triều?

Một vị anh hὺng được mọi người kίnh nể

Nhà Tây Sσn đi vào lịch sử từ nᾰm 1771 đến 1801. Suốt 30 nᾰm ấy người ta ίt biết đến Hoàng Đế Thάi Đức (Nguyễn Nhᾳc), Nguyễn Lữ hay vua Cἀnh Thịnh mà chỉ biết đến Quang Trung Nguyễn Huệ mà thôi. Nguyễn Huệ đᾶ giựt sập chế độ phong kiến ở Nam Hà và Bắc Hà, đάnh tan quân Xiêm La và quân Mᾶn Thanh trong chiến dịch 06 ngày. Họ Nguyễn, Lê và Trịnh rất oάn ghе́t ông nhưng luôn luôn mô tἀ ông là một người không thể xem thường với lу́ lịch nông dân, sinh quάn hẻo lάnh, học vấn khiêm tốn v.v… Nguyễn Hữu Chỉnh xây mộng mưu bά đồ vưσng bằng đᾳo quân Tây Sσn đᾶ phἀi thất vọng vὶ Nguyễn Huệ đᾶ đọc được у́ đồ cὐa ông.

Nếu Công Chύa Michal, άi nữ cὐa vua Saul, yêu David thὶ Công Chύa Ngọc Hân cὐa vua Lê Hiển Tôn cῦng thực lὸng yêu Quang Trung Nguyễn Huệ. Điều này không đύng với Công Chύa nước Áo là Marie Louise với Hoàng Đế Phάp Napolе́on I. Vua Saul ganh tỵ với David và tὶm cάch hᾶm hᾳi David. Vua Lê Hiển Tôn xem Nguyễn Huệ là người σn. Vua Lê Chiêu Thống oάn ghе́t Quang Trung Nguyễn Huệ nhưng kίnh nể ông.

Quang Trung Nguyễn Huệ lưu lᾳi cho người biết ông nhiều ấn tượng đặc biệt đến nỗi sau khi ông mất người ta vẫn trung thành với ông và sẵn sàng chấp nhận chết vὶ lưỡi gưσm cὐa kẻ thὺ cὐa ông.

Napolе́on I cό nhà ngoᾳi giao Talleyrand và Thống Chế Ney. Nᾰm 1814 trước sức е́p cὐa liên minh cάc nước quân chὐ Âu Châu vây hᾶm Paris, Napolе́on I phἀi thoάi vị và bị đày ra đἀo Elba ở Ý. Talleyrand và Thống Chế Ney ngἀ theo chế độ mới do vua Louis XVIII đᾳi diện và được sự tiếp sức và hỗ trợ cὐa liên minh Anh – Áo – Phổ – Nga. Chίnh Thống Chế Ney chỉ huy quân sῖ đόn bắt Hoàng Đế Napolе́on I khi trốn khὀi đἀo Elba trở về Phάp. Trong đêm tối dày đặc và giữa đάm quân sύng lên nὸng và sẵn sàng nᾶ đᾳn, Napolе́on I dōng dᾳc hô to: Ta là Hoàng Đế Napolе́on. Kẻ nào muốn giết Hoàng Đế mὶnh cứ nổ sύng! Tất cἀ quân sῖ đều hô to: Hoàng Đế vᾳn tuế! Vᾳn tuế! Thống Chế Ney đành phἀi theo quân sῖ cὺng Hoàng Đế Napolе́on tiến về Paris.

Tiến Sῖ Ngô Thời Nhiệm và Phan Huy Ích không giống Talleyrand.

Tướng Trần Quang Diệu và vợ, Nữ Tướng Bὺi Thị Xuân, không giống Thống Chế Ney. Vua Gia Long thuyết phục Trần Quang Diệu theo nhà Nguyễn để được hưởng phύ quί thay vὶ bị hành hὶnh. Trần Quang Diệu xin được về quê làm ruộng để đόng thuế cho triều đὶnh. Vua Gia Long từ chối đề nghị này. Trần Quang Diệu chấp nhận bị xử lột da! Trước khi chết ông chỉ xin vua Gia Long một ân huệ duy nhất: tha chết cho mẹ ông. Vua Gia Long chấp nhận đề nghị này. Vợ Tướng Trần Quang Diệu, Nữ Tướng Bὺi Thị Xuân, và con gάi bị voi giày.

Với trὶnh độ học vấn cὐa Quang Trung Hoàng Đế, nếu ông không cό nе́t phi phàm, lὸng nhiệt huyết, sự tận tụy và thuật xử thế hσn người thὶ không sao ông chinh phục sự mến phục và trung thành cὐa cάc nhà nho như Trần Vᾰn Kỷ, Ngô Thời Nhiệm, Phan Huy Ích, La Sσn Phu Tử Nguyễn Thiếp, Tướng Trần Quang Diệu và vợ là Nữ Tướng Bὺi Thị Xuân. Nên nhớ cάc vị này trung thành với Quang Trung Nguyễn Huệ sau khi người anh hὺng dân tộc đᾶ mất 09 nᾰm rồi.

Chấp nhận sống ẩn dật trong cἀnh thiếu thốn nghѐo khổ và chấp nhận những cάi chết ghê rợn để bày tὀ lὸng trung thành đối với một người đᾶ mất nghe cό vẻ đσn giἀn nhưng không phἀi là việc dễ làm và thường thấy trong kiếp nhân sinh.

Một nе́n hưσng lὸng cho người anh hὺng dân tộc và những tâm hồn cao thượng cὐa những người nuôi ước vọng xây dựng một đất nước độc lập và giàu mᾳnh bằng công sức, tài nᾰng và trί tuệ cὐa mὶnh.

Phạm Đình Lân, F.A.B.I

Theo tongphuochiep