Đọc khoἀng: 42 phύt

Trong cάc tάc phẩm và cάc bài viết trước, tôi đᾶ chứng minh Maya và cổ Việt liên hệ ruột thịt với nhau. Bài viết này khai triển thêm sau những chuyến đi thᾰm địa bàn cổ cὐa người Maya ở Trung Mў  gồm  vὺng đất ngày nay thuộc Mexico [Yucatan (phế tίch Chichen Itzά), Costa Maya  (Kohunlich), Cozumel], Belize (Atun Ha)  và Guatemala (Quiriguά).

Đền Chim Condor, phần đầu ở dưới đất cό mὀ và khoang cổ trắng phίa trước đầu tᾳi Machu Picchu (ἀnh cὐa tάc giἀ).

Trước hết xin nhắc lᾳi vài điểm chίnh đᾶ viết nhằm chứng minh cό sự liên hệ ruột thịt  giữa Maya và cổ Việt.

.James Churchward đᾶ cho rằng người Maya phάt gốc từ một lục địa Đất Mẹ (Motherland) dίnh liền với  Đông Nam Á gọi là Mu giờ đᾶ mất (Lost Continent of Mu). Mu chίnh là  Việt ngữ Mụ (cό một nghῖa là Mẹ). Maya liên hệ với Đông Á cổ (đôi lύc ông gọi là Naga-Maya Đông Á) trong đό cό cổ Việt.

.Cό ίt nhất hai tάc giἀ ở Miền Nam Việt Nam trước đây cho rằng cό sự liên hệ giữa Việt Nam và Maya Trung Mў:

-Bὶnh Nguyên Lộc trong “Nguồn Gốc Mᾶ Lai cὐa Dân Tộc Việt Nam”  cho rằng Maya ngữ Trung Mў châu là tiếng Hὺng Vưσng đợt II và tiếng Mᾶ Lai là «nguồn gốc » cὐa tiếng Việt. Như thế Maya ngữ liên hệ với Việt ngữ.

-giάo sư Kim Định trong Việt Lу́ Tố Nguyên cho rằng Maya liên hệ với Bộc Việt. Bộc hiểu theo nghῖa Vῦ Trụ Tᾳo Sinh là Bọc, là tύi, nang. Bộc Việt là Nὸng Việt, dὸng âm, ngoᾳi, dὸng Vῦ (trụ), Không Gian.

.Tôi cῦng đᾶ chứng minh  giữa Maya và Việt Nam cό một sự liên hệ mật thiết về vᾰn hόa, cổ sử và ngôn ngữ. Họ là tộc thờ mặt trời thuộc dὸng Nὸng, dὸng không gian, âm, dὸng nước, dὸng Mẹ, Mặt Trời không gian (Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt, Tiếng Việt Huyền Diệu).  Xin kể lᾳi  một vài vί dụ để soi sάng.

-Từ Maya

Maya nghῖa là gὶ? Theo cάc nhà nghiên cứu Maya Tây phưσng ngày nay, Maya cό nghῖa là ‘not many’: “The name Mayapάn, given to Maya New Empire which endured from A.D. 987 to 1697 means the ‘Standard of the Not Many’, from Maya (not many) and pάn (standard). It was sometimes called Ichpa meanning ‘within the closure’, an exactly parallel idea on the Nahuaque as Lord of the Ring” (Irene Nicholson, Mexican and Central American Mythology, tr.123) (Tên Mayapάn, đặt cho Tân Đế Quốc Maya kе́o dài từ 987 đến 1697 Sau Tây Lịch cό nghῖa là “Tiêu chuẩn Không nhiều“, do Maya là ‘Không nhiều’ và pάn ‘tiêu chuẩn’. Đôi khi cῦng được gọi là Ichpa cό nghῖa là “trong vὸng kίn”, chίnh là у́ nghῖa song song với Nahuaque, “Chύa Vὸng“). Câu cắt nghῖa này thật là tối nghῖa và gần như là ngớ ngẩn. Đây là cάch giἀi nghῖa đᾶ đi lệch ra ngoài. Bây giờ ta thử dὺng Việt ngữ và chữ nὸng nọc để tὶm nghῖa đίch thực cὐa tên tộc Maya xem sao. Đối chiếu với Việt ngữ ta thấy Maya (không nhiều) quἀ thật cό nghῖa là Mấy(mấy cῦng cό nghῖa là không nhiều như sức mấymấy hσimấy kẻ… Mấy liên hệ với mỡmậumụ cό nghῖa là không cό gὶ, xem dưới). Do đό Maya chίnh là MấyKhôngPάn chίnh là Việt ngữ  bἀn, buôn, mường chỉ người, chỗ ở, đất nước. Bἀn về sau cῦng cό nghῖa là cᾰn bἀn, đσn vị gốc dὺng làm tiêu chuẩn, cάc nhà nghiên cứu Maya hiện nay đᾶ hiểu theo nghῖa standard là tiêu chuẩn này. Mayapάn là Bἀn Mấy, Bἀn Không, Mường Mấy, Mường Không. Không cό nghῖa là hư không, là Khôn, Nὸng. Vὶ thế mà từ Mayapάn cό nghῖa đi đôi với Ichpa cό nghῖa là  “within the closure“, là “quây kίn”, “Ring”, “Vὸng”. “Lord of the Ring” là “Chύa Vὸng”.  Ở đây ta phἀi hiểu theo chữ nὸng nọc, theo vῦ trụ giάo. Theo v=n, vίu = nίu, Vὸng = Nὸng. Vὸng là Nὸng, là Khôn tức ngành âm. Rō như ban ngày là Maya là Mấy, Không mang у́ nghῖa Vὸng, Nὸng, Khôn, Hư Không. Maya là một tộc thuộc ngành Nὸng, Khôn, Không Gian, Vῦ (trong vῦ trụ), Nước trong vῦ trụ tᾳo sinh. Vὶ thế hὶnh hai vὸng trὸn đồng tâm mang у́ nghῖa hai nὸng O là hai âm, thάi âm, nước là biểu tượng chίnh cὐa Maya như thấy ở cάc hὶnh rắn cuộn trὸn (rắn mang một у́ nghῖa biểu tượng cho nước).

Kukulcan

và thấy rất nhiều ở cάc kiến trύc khάc.

Điều này cῦng thấy rất rō là nе́t nổi bật nhất cὐa Maya là mặt trời cὐa Maya là mặt trời âm và cό cἀ mặt trời cōi âm.

-Trong Maya ngữ, Maya ngữ cό Ma– cό nghῖa là Mẹchίnh là Việt ngữ Mά, Mᾳ, Me, Mẹ, Mợ, Mụ. Nếu Ma đứng đầu từ tức là tiền tố thὶ Ma– cό khi mang nghῖa phὐ định (negation) cό nghῖa là khôngkhông cόchớ cό (James Churchward, Land of Mu). Điểm này cῦng giống như trong Việt ngữ cό cάc cổ ngữ mựamỡ cό nghῖa phὐ định như thấy trong thσ Lê Thάnh Tôn, thế kỷ 15:

 Mỡ ểu άo vàng chẳng cό việc.

Mỡ ểu cό nghῖa là chớ cό kêu ca (giἀi thίch cὐa Bὺi Đức Tịnh, Vᾰn Phᾳm Việt Nam, Xuân Thu, tr.237), mỡlà không; tiếng Huế  (mô cό = không cό), Quἀng Đông ngữ mụmậu (không), ểu biến âm với (sợ), eo (sѐo), mỡ ểu là chớ cό e sợchớ cό eo sѐo.

-Don Antonio Batres Jaurequi, một học giἀ uyên bάc về Maya cὐa Guatemala, trong quyển sάch “History of Central America”, đᾶ chứng minh câu nόi cuối cὺng cὐa Chύa Jesus khi bị đόng đinh trên cây thập tự là tiếng Maya và tôi cῦng đᾶ chứng minh câu nόi này là tiếng Việt (xem Đức Chύa Jesus Nόi Tiếng Việt)..

-Chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que trong vᾰn hόa Maya giống chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn. Vắn tắt xin đưa ra một vài vί dụ điển hὶnh, ngoài chữ hai vὸng trὸn đồng tâm nόi trên xin đưa thêm một vί dụ nữa là vị Thần Mưa Chac cὐa Maya. Vị này cό một cάi mῦi hết sức kỳ dị không giống ai, trên mῦi cό những chữ ba vὸng trὸn đồng tâm giống hệt như trên trống Cổ Loa II.

Thần Mưa Chac cὐa Maya.

Cάi mῦi hὶnh cong như mόc câu rất kỳ dị cὐa thần Mưa Chac cὐa Maya chίnh là chữ nὸng nọc mόc câu cό một nghῖa là mưa, sấm. Mῦi chίnh là tên cὐa Thần Mưa Chac. Chiếc mῦi mόc câu này chίnh là chữ mόc câu cό nghῖa là mưa, sấm trên hὶnh bύa thiên lôi (“vật hὶnh trâm”) trên trống Nam Ngᾶi II.

Mῦi mόc câu cὐa Thần Mưa Chac được xάc thực, khẳng định bởi  chữ nὸng ba vὸng trὸn trên mῦi cὐa Thần Chac  (hai vὸng trὸn đồng tâm là thάi âm nước và dấu nὸng tί hon nὸng ở giữa là một xάc định tố) cῦng cό cὺng một nghῖa là mưa, nước.

.Bằng chứng DNA

Cuối cὺng bằng chứng vững chắc và đάng tin cậy nhất là nghiên cứu di truyền học dựa trên DNA:

.Sự khἀo cứu dựa trên DNA cὐa Tiến sῖ J.Y. Chu chứng minh rằng con người Homo sapiens sapiens phάt xuất từ đông châu Phi tới vὺng Lưỡng Hà rồi đến Đông Nam Á. Ở đây, họ chia ra làm hai nhάnh. Một nhάnh đi lên phίa Bắc tức Trung Hoa rồi vượt qua eo biển Bering qua Mў châu. Nhάnh thứ hai đi xuống Nam Đἀo ở Thάi Bὶnh Dưσng. Một số trong nhάnh này về sau qua  Mў chầu.

.Steven Oppenheimer trong Địa Đàng ở Phưσng Đông cῦng xάc nhận là thổ dân Mў châu từ duyên hἀi Á châu qua.

.Đường di dân trên cῦng được nghiên cứu mtDNA cὐa Ballinger và đồng nghiệp xάc thực (1).

.Gần đây nghiên cứu về mitochondrial DNA cὐa dân Maya cho thấy người Maya cό những đi thể giống người cổ Việt. Người cổ Việt và Maya đều cό:

a-Haplogroups :  A, B, C và D.

b-Thất thoάt cặp cᾰn bἀn số 9 giữa 2 di thể  (gene) COII/tRNALYS (“9bp deletion between COII/tRNALYS  genes”, bp = base pair) (1)                                                                  

Tόm lᾳi, hiển nhiên Maya Trung Mў liên hệ ruột thịt với cổ Việt. Như thế vᾰn hόa cὐa Maya và Cổ Việt cό những tưσng đồng là chuyện tất nhiên. Chύng ta đᾶ biết cốt lōi cὐa vᾰn hόa Việt là Vῦ Trụ Tᾳo Sinh  cό tίn ngưỡng là Vῦ Trụ giάo, Việt Dịch nὸng nọc  dựa trên nguyên lу́ lưỡng hợp nὸng nọc, âm dưσng cὸn ghi khắc lᾳi trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn, như thế vᾰn hόa cổ Maya cῦng phἀi là vậy. Ta cό thể dὺng truyền thuyết và cổ sử Việt để nghiên cứu vᾰn hόa Maya và ngược lᾳi.     

Bây giờ chύng ta tuần tự so sάnh vᾰn hόa Maya và cổ Việt qua quά trὶnh Vῦ Trụ Tᾳo Sinh.

Vῦ trụ thuyết, truyền thuyết sάng thế cὐa Maya cὸn được ghi lᾳi trong cάc Codices (số ίt là Codex, sάch ghi lᾳ nền vᾰn minh Maya tiền-Columbus) và đάng kể nhất là cὸn ghi rō trên một bia đά C ở Quiriguά, Guatemala.

Tάc giἀ đứng trước bia đά E cao lớn nhất,  Quiriguά, Guatemela.

Hư Không, Vô Cực

Hư vô, vô cực, không gian là nὸng O. Người Maya cό tục chôn người chết ở thế ngồi như thai nhi ngồi trong bụng mẹ giống người Việt cổ chôn ngồi trong cάc chum vὸ mang hὶnh ἀnh dᾳ con vῦ trụ, hư không, không gian. Chết là trở về lὸng Mẹ vῦ trụ, trở về hư vô.

Hư vô, không gian Maya cό một khuôn mặt là con số zero. Maya cό con số không trước cἀ người Hy Lᾳp, La Mᾶ.

Maya theo ngành nὸng âm, nước nên quan niệm hư vô chuyển qua âm nước trước, thoᾳt đầu là Biển Vῦ Trụ giống như Ai Cập cổ. Nên con số không được diễn tἀ bằng hὶnh con sὸ cό hai cάi ngà.

Con số không zero 0 cὐa họ được gọi là con sὸ. Họ lấy theo hὶnh trai sὸ hư không nghiêng về ngành nὸng, âm, nước nữ (con sὸ sống dưới nước, biểu tượng cho nước, chỉ bộ phận sinh dục nữ). Đặc biệt con sὸ số không cὐa Maya mang hὶnh ἀnh y chang con sὸ Nữ Oa cό hai cάi “ngà” đύng như Gs Kim Định trong Việt Lу́ Tố Nguyên đᾶ viết “Nữ Oa là một thứ ốc cό hai ngà” (tr.274). Cῦng nên biết Nữ Oa cό đuôi rắn thuộc dὸng nὸng, nước như Maya và Maya cῦng cό vật tổ rắn (xem dưới). Như thế họ ruột thịt với Nữ Oa (điều này cῦng cho thấy Nữ Oa không phἀi là cὐa Trung Hoa (xem Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt).

Đôi khi Zero cῦng được biểu tượng bằng hὶnh hoa cό bốn cάnh hoặc con số zero được nhân cάch hόa, thần thάnh hόa thành một vị thần đội trang phục đầu cό hὶnh nὸng O trong cό chữ viết nὸng nọc mόc câu, theo duy âm mang nghῖa nὸng không gian nước. Lưu у́ là hoa tai cὐa Thần Zero cῦng là chữ vὸng trὸn cό dấu vὸng trὸn tί hon ở tâm cho biết số không liên hệ với nὸng O không gian.

Thần zero (Verάs, Essential Collection, Cancun, Mexico).

Trong cάc chữ viết hὶnh ngữ số không zero diễn tἀ bằng đầu người cῦng thường cό hὶnh vὸng trὸn trong cό dấu nὸng tί hon (xem phần chữ viết Maya).

Thường ở giữa một thành phố-quốc gia (city-state, một nước thu nhὀ cὐa một đᾳi tộc) hay tᾳi một trung tâm thờ phượng bao giờ cῦng cό một chỗ gọi là Nab, biển hay Lakam ja, “đᾳi thὐy” (great water), từ đό mọc lên những đền thάp, một thάp khổng lồ hay thường thường là ba thάp nhὀ ứng với ba hὸn đά tᾳo dựng nên vῦ trụ.  Bài viết bằng hὶnh tự Maya ở mặt đông cὐa bia đά C ở Quiriguά diễn tἀ truyền thuyết sάng thế, Vῦ Trụ Tᾳo Sinh cὐa Maya. Vῦ trụ được tᾳo dựng nên bởi ba hὸn đά làm nền mόng: hὸn thứ nhất là ngai đά con bάo “jaguar throne stone”, hὸn thứ hai là ngai đά rắn “snake throne stone” và hὸn thứ ba là ngai đά nước “water throne stone”. Vῦ trụ như một ngôi nhà vῖ đᾳi do ba tἀng đά vῦ trụ tᾳo thành vὶ thế được diễn tἀ bằng ba ngọn thάp. Nhà thờ phượng được đặt trên đỉnh thάp cao hay bệ bàn thờ được đặt ở chίnh giữa trung tâm cὐa ba thάp dὺng để cύng dâng những vật hiến tế. Vật hiến tế được đốt lên coi như là ngọn lửa chάy từ lὸng lὸ lửa cὐa ba thάp. Nhà cὐa người Maya coi như là một tiểu vῦ trụ nên ở giữa nhà cό một lὸ lửa gồm cό ba hὸn đά xếp theo hὶnh tam giάc mang biểu tượng ba hὸn đά tᾳo dựng vῦ trụ (tưσng đưσng với ba ngọn thάp ở đền đài). Ba hὸn đά chίnh là ba ông đầu rau (hearthstone) cὐa chύng ta. Chίnh nσi lὸ lửa này người Maya thực hiện những nghi thức tế lễ tưσng đưσng với ngọn lửa ở bàn thờ ở trung tâm vῦ trụ cὐa ba ngọn thάp. Họ đốt cάc tế vật cύng dâng lên vῦ trụ trời, đất, tổ tiên.

.Cōi Đất thế gian Trung Thế được cho là nằm trên lưng một con cά sấu, cό khi con cά sấu này đang nổi trên một hồ nước cό hoa sύng hay trên lưng một con rὺa. Đây là hὶnh ἀnh Đất nguyên khởi nhô lên từ nước nguyên khởi, Biển Vῦ Trụ.

Trứng Vῦ Trụ, Thάi CựcNhất Thể

Con sὸ số không cό hai chấm, hai ngà tức hai dưσng cό một khuôn mặt lửa, dưσng, thάi dưσng cῦng mang hὶnh ἀnh trứng hỗn mang vῦ trụ cό hai mầm âm dưσng.

Thọat đầu Maya cό con Chim Cōi Trời Thiên Điểu Itzam Yeh hὶnh chim-rắn nhất thể (xem dưới). Về sau khi mhόm Nahua tới vὺng cὐa người Maya (967-997 STL) sự thờ phượng Rắn Lông Chim (feathered serpent) Quetzal cὐa Mexico được thu nhập vào thành Rắn-Chim Kukcucan nhất thể.  Quetzal là giống chim thuộc loài Trogon cό đuôi rất dài (cό khi dài hσn cἀ một mе́t) tôi gọi là chim phướn (chim này là quốc biểu chim cὐa Guatemela hiện nay) và Coatl là rắn. ‘Kukul’ là chim, ‘can’ là rắn. Giἀi nghῖa theo Việt ngữ thὶ Kukul là chim cύc cu, chim tu hύ biểu tượng cho giό (thiếu âm) và ‘can’ đọc thêm hσi vào là chᾰn, trᾰn, biểu tượng cho nước (thάi âm). Tộc Quichе́ cὐa Maya thὶ cό thần Gucumats tưσng ứng với Kukulcan và Quetzal-coatl. Gucu- là cύc cu, -mat là mang, mᾶng (xà) là rắn (manmangbiến âm với mάt theo kiểu  từ ghе́p man mάt).

Hiện nay cάc nhà Mễ học hay Maya học gọi là rắn-lông chim với lông chim là tίnh từ thὶ chỉ con rắn bay được tức con rắn, con trᾰn giό biểu tượng cho Thần Giό, đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt là một thứ thuồng luồng giό, một thứ rồng giό cὐa chύng ta. Ngoài ra ta phἀi hiểu theo những diện khάc nữa cὐa Dịch như hiểu theo diện lưỡng hợp thὶ gọi là Rắn-Chim, hai vật biểu riêng rẽ là Rắn và Chim. Rắn-Chim dưới  diện nhất thể ứng với Thάi Cực tưσng đưσng với  Thần Nông-Viêm Đế  nhất thể, với bọc trứng Hὺng Vưσng  cό hai di thể (gene) Rắn Lᾳc Long Quân và Chim Âu Cσ.

Tόm lᾳi Kukulcan cό một khuôn mặt nhất thể.

 -Lưỡng Nghi

Chim rắn ngành nὸng âm

Khi  Rắn-Chim tάch ra thành hai cά thể rắn và chim riêng biệt là lưỡng nghi, lưỡng cực.

 Chim là nọc, trụ (cὐa vῦ trụ), mặt trời mang dưσng tίnh lửa, mặt trời cὐa ngành nọc, dưσng, mặt trời (xem dưới).

Rắn  là nὸng thάi âm, vῦ (cὐa vῦ trụ), nước ứng với bầu vῦ trụ, bầu trời, không gian, cό khi cό một khuôn mặt là con rắn hai đầu biểu tượng cho nước như thấy qua bệ Ngai Nước (Water Throne) cὐa vị vua K’an Joy Chitam cὐa Palenque  diễn tἀ bằng con rắn hai đầu (hai đầu là hai rắn, hai nὸng âm, thάi âm, cό một khuôn mặt là nước).

Vua K’an Joy Chitam ngồi  trên Ngai Nước rắn hai đầu ở giữa, cha ngồi trên ngai bάo và mẹ ngồi trên ngai rắn một đầu (chi tiết trên một tấm đά ở điện Palenque, do Linda Schele vẽ).

Bάo là con thύ bốn chân sống trên mặt đất cό một khuôn mặt biểu tượng cho Đất âm và rắn một đầu khi cuộn lᾳi cắn đuôi biểu tượng cho không gian (như cάi gôn cὐa trὸ chσi bόng người, xem dưới). K’άn Joy Chitam vua Nước là con cὐa cha Đất âm, mẹ Không Gian Trời.

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt thὶ Chim lửa ứng với ngành Hὺng Vưσng chim, lửa lên nύi Âu Cσ và  Rắn nước ứng với ngành Hὺng Vưσng rắn, nước Lᾳc Long Quân xuống biển.

Cάc vị thần Maya đều cό một cάi “bόng” đối nghịch theo nὸng nọc, âm dưσng dưới dᾳng hôn phối vợ chồng giống như trong truyền thuyết Việt (Đế Minh với Vụ Tiên, Kὶ Dưσng Vưσng với Thần Long, Lᾳc Long Quân với Âu Cσ…)

Hὶnh ἀnh lưỡng nghi nὸng nọc, âm dưσng thấy rō nhất qua trὸ chσi bόng người (ball game) nὸng nọc, âm dưσng, trời trᾰng, vῦ trụ. Trong trὸ chσi bόng này, quἀ bόng trὸn làm bàng mὐ cây tức một thứ cao su (mὐ cây sa-bô-chê sapote là một thứ cao su non được dὺng làm kẹo cao su chewimg gum) được coi là mặt trời tức nọc, dưσng, lửa, bộ phận sinh dục nam nguyên tᾳo. Người chσi bόng chỉ được dὺng đầu, người, không được dὺng tay chân hất hay đά vào “gôn”. Gôn là một vὸng trὸn hὶnh con rằn cuộn trὸn ngậm đuôi biểu tượng cho không gian, nὸng, âm.

Gôn vὸng trὸn hὶnh con rắn cuộn trὸn ngậm đuôi trong trὸ chσi bόng mặt trời-không gian, vῦ trụ cὐa Maya (hὶnh cὐa tάc giἀ chụp từ một poster tᾳi Chichen Itzά, Yucatan, Mexico). 

Đây là trὸ chσi bόng người không gian-mặt trời, vῦ trụ  nường nō, nὸng nọc, âm dưσng. Cῦng vὶ thế mà trὸ chσi bόng này cό ίt nhất ba khuôn mặt. Khi chσi vào dịp tế lễ vῦ trụ, trời đất, thάnh thần tức dưới khuôn mặt tίn ngưỡng thὶ đội nào thắng sẽ được vinh hᾳnh đem ra làm vật hiến tế (được làm vật tế thần là một vinh hᾳnh một đời mới cό cὐa một người Maya giống như ngày nay một tίn đồ được đi hành hưσng tới một vὺng thάnh địa cὐa tôn giάo mὶnh). Đây cό lẽ là một khuôn mặt chίnh cὐa trὸ chσi nὸng nọc (âm dưσng) giao hὸa này. Sau trὸ chσi là lễ hiến sinh người để cầu xin càn khôn, vῦ trụ, trời đất, đᾳi vῦ trụ  và tiểu vῦ trụ con người được tưσng hὸa, tưσng hợp với nhau.

Khi chσi bόng dưới diện mang mầu sắc chίnh trị, chiến tranh thὺ nghịch thὶ đội nào thua sẽ bị đem ra làm vật hiến tế.

Khuôn mặt thứ ba cὐa trὸ chσi là giἀi trί thὶ sẽ không cό đội nào dὺ thắng hay thua được hay phἀi bị làm vật hiến tế.

Trὸ chσi bόng người này cό cὺng у́ nghῖa với tục nе́m cὸn cὐa Mường Việt và Lᾳc Việt Trάng (Zhuang).

Maya cό Hai người hὺng sinh đôi (The Hero Twins) Hunaphu và Xbalanque, trong  Popol Vuh được biết  dưới tên là Hun Ahaw and Yax Balam (Classical pot K1226). Hai người sinh đôi mang hὶnh ἀnh phân cực thành lưỡng cực, lưỡng nghi từ nhất thể Trứng Vῦ Trụ, Thάi Cực.

Ta thấy rō như ban ngày vᾰn hόa Maya nghiêng nhiều về cực âm và nὸng âm mang tίnh chὐ.

Tứ Tượng

Quan niệm  tứ tượng thấy rất rō trong vᾰn hόa Maya.

.Bốn vị thần trụ chống trời ở bốn phưσng trời.

Bầu trời được chống ở bốn phưσng bởi bốn vị thần gọi là  Bacobes (Bacaboobs). Mỗi vị thần được diễn tἀ bằng một cây cό chim muông và mầu sắc khάc nhau: phίa đông cό mầu đὀ, Tây cό mầu đen, Bắc mầu trắng và Nam mầu vàng.

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, chύng ta cῦng cό bốn vị tổ phụ Đế Minh, Kὶ Dưσng Vưσng, Lᾳc Long Quân và Hὺng Vưσng (thế gian) ứng với  tứ tượng.

Thêm vào đό thường chίnh mỗi vị thần lᾳi cό bốn khuôn mặt ứng với  tứ tượng cὐa ngành, tộc riêng cὐa mὶnh với mầu sắc khάc nhau như Itzamna: cό bốn khuôn mặt (xem dưới). Itzamna mang hὶnh bόng Lᾳc Long Quân, nên giống như Itzamna, Lᾳc Long Quân cῦng cό bốn khuôn mặt ứng với  tứ tượng cὐa ngành mặt trời nước cὐa mὶnh như 1. Lửa-nước (khuôn mặt mặt trời nước, mặt trời hoàng hôn, thần sấm), 2. Đất nước, Lᾳc điền ruộng nước, non Sὺng Lᾶm (nύi âm, cό nước cây cὀ mọc tưσi đẹp, Cao Đẹp tức Sὺng Lᾶm), ngành An Dưσng Vưσng, 3. Giό nước (thần sấm dông giό Phὺ Đổng thiên vưσng là hiện thân cὐa Lᾳc Long Quân mang khuôn mặt Giό-Lửa cὐa Lᾳc Long Quân) và 4. Nước nước (long nhân, long hộ, cά sấu, dao long, giao long, Giao Việt)…

Hὺng Vưσng cό chim biểu là con cὸ giό cὸ Lang cῦng cό nhiều khuôn mặt cὸ ứng với nὸng nọc, âm dưσng,  tứ tượng như thấy rō qua hὶnh cὸ trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn cῦng  cό nhiều loᾳi cὸ như cὸ Giό, Cὸ Lang trên trống đồng âm dưσng Ngọc Lῦ I mà hiện nay cάc nhà làm vᾰn hόa Việt Nam hiểu lầm là chim Lᾳc, cὸ Lᾳc; cὸ nước, cὸ Lᾳc mὀ cong như trên trống Hàng Bύn, cὸ Lᾳc cάnh cό chữ sόng nước trên trống Hữu Chung, cὸ Lửa trên trống Đông Sσn IV, cὸ Đất trên trống Hà Nội I (xem Chim Lᾳc hay Cὸ Lang?).

Cάc vị thần Maya cό tới hàng trᾰm (cό sάch nόi tới 166 vị) vὶ không những cό nhiều khuôn mặt ở một cōi, mỗi thế mà cὸn cό những khuôn mặt khάc ở những cōi khάc nhau cὐa Tam Thế. Khuôn mặt cὐa cάc thần Maya thay đổi ở mỗi vị thế trên bἀn đồ vῦ trụ và gieo ἀnh hưởng khάc nhau lên trên định mᾳng cὐa con người. Điểm này cῦng giống trong truyền thuyết và cổ sử Việt vί dụ như Lᾳc Long Quân cό khuôn mặt sinh tᾳo Tᾳo Hόa đội lốt Thần Nông ngành nὸng âm ở Thượng Thế, Thần mặt trời Nước, Hoàng Hôn, Thần Biển ở Trung Thế và Thần Cōi Âm (Diêm Vưσng) cό thὐy phὐ ở vịnh Hᾳ Long.

 Xin lưu tâm.

 Ở đây qua cάc khuôn mặt khάc nhau cὐa cάc vị thần Maya ta rύt ra một điều quan trọng là cάc nhân vật truyền thuyết và cổ sử Việt phἀi được nhὶn dưới nhiều diện theo nὸng nọc, âm dưσng, tứ tượng, tam thế … nghῖa là phἀi nhὶn theo lᾰng kίnh khάc nhau cὐa Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, cὐa Dịch. Cάc nhà làm vᾰn hόa Việt  hiện nay chỉ nhὶn theo một diện rồi tranh cᾶi chί chόe, chỉ cho mὶnh là đύng cὸn người khάc là sai. Thật ra ai cῦng đύng cἀ nhưng đύng theo kiểu thầy bόi sờ voi. 

 .Như đᾶ nόi ở trên mỗi vị thần cό một khuôn mặt theo hôn phối âm dưσng vợ chồng nên ta cό tứ tượng dưσng hôn phối với tứ tượng âm.

-Tam Thế

Tứ tượng dưσng hôn phối với tứ tượng âm  ứng với bάt quάi sinh ra vῦ trụ, chia ra Tam Thế.

Thượng Thế

Thượng Thế ứng với vὸm Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ. Như đᾶ nόi ở trên Cōi Trên, Bầu vῦ trụ, hư vô được biểu tượng bằng con rắn cuộn trὸn lᾳi ngậm đuôi.  Từ trời heaven “ca’an” cὐa Maya đồng âm với từ rắn “can”. Ở tầng Nhất Thể, Thάi Cực cōi trên, theo duy dưσng được biểu tượng bằng con chim trời, Thiên Điểu Itzam Yeh hὶnh chim và rắn cὸn quyện vào nhau (xem dưới), Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt là chim Cắt Viêm Đế- Rắn nước Thần Nông mà hὶnh ἀnh cὸn thấy rō qua hὶnh chim nằm trong miệng rắn nước ở đầu cάc mῦi thuyền trên trống đồng âm dưσng Ngọc Lῦ I và cάc trống họ hàng.

Như đᾶ nόi về sau theo duy âm là con Rắn Lông Chim Kukulcan được nhận diện như là rồng  trời (heavenly dragon) là do  bị ἀnh hưởng bởi Rắn Lông Chim Quetzal-Coatl cὐa Mexico. Lύc này nhὶn dưới diện nhất thể tưσng ứng với khuôn mặt Thần Nông-Viêm Đế nhất thể.  Vὶ thế theo duy dưσng, ngành nọc dưσng chim thὶ cό biểu tượng chim-rắn là Itzam Yeh ứng với Viêm Đế-Thần Nông và theo duy âm, ngành nὸng thὶ cό biểu tượng rắn-chim là Kukkulcan ứng với Thần Nông-Viêm Đế. Do đό ta cần phân biệt theo nὸng nọc, âm dưσng nên cό khi nόi là Thần Nông-Viêm Đế hay Viêm Đế-Thần Nông.

Cōi trên Thượng Thế, Bầu Trời được biểu tượng bằng rắn, rồng cho thấy Maya thuộc ngành nὸng âm, nước (thάi âm).

Cōi Thượng Thế gồm13 tầng cai trị bởi 13 vị thần oxlahuntiku. Điểm này tưσng đồng với Phật giάo cό quan niệm là cό 13 giai đoᾳn, 13 bậc (step) để tới được Niết Bàn như thấy ở cάc thάp stupa cὐa phật giάo biểu tượng cho Cây Vῦ Trụ vί dụ như thάp ở Đền Khỉ Swoyambhunath, ở Katmandu, Nepal (Phật giάo cῦng chịu ἀnh hưởng rất đậm cὐa Vῦ Trụ giάo, sẽ cό bài viết riêng).

Trung Thế:

Trung Thế là cōi đất thế gian ứng với cành ngang cὐa Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ. Maya cho cōi đất là mặt bằng nằm trên lưng con cά sấu, cό khi là con cά sấu nổi trên mặt một hồ hoa sύng hay trên lưng một con rὺa nước cό bốn gόc giữ vững bởi tứ trụ Pahuatun ứng với bốn phưσng trời, cό mầu sắc giống như bốn trụ chống trời ở trên.

Tᾳi cōi đất thế gian này ngự trị bởi Mẹ Đất Ixu Na’kab, Thần Sᾰn Bắn và thần Bắp Ngô Yum Ka’ax (xem ở hὶnh Cây Tam Thế).

Vὶ là dὸng nὸng âm, nước, cōi đất thế gian cὐa Maya chὐ yếu là vὺng đất âm nên mới cho là nằm trên lưng cά sấu hay mu rὺa nước. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, vὺng đất chὐ yếu cὐa Lᾳc Long Quân là đất âm cό nước, ruộng nước, lᾳc điền, ao đầm cῦng liên hệ với khuôn mặt rắn, cά sấu (giao long) và rὺa (kim qui) cὐa Lᾳc Long Quân.

Hᾳ Thế

Cōi dưới Hᾳ Thế gọi là Xibalba ứng với phần rễ cὐa cὐa Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ. Hᾳ Thế gồm cό chίn tầng cai quan bởi cάc “Chύa Tể cὐa Bόng Đêm” (Lords of the Night) gọi là Bolontiku. Ở đây ta lᾳi thấy chίn tầng cōi âm cὐa Maya tưσng đồng với chίn tầng địa ngục cὐa Phật giάo.

Tầng đάy thứ chίn gọi là Mitnal cai trị bởi Thần Chết Ah Puch và ở đây cό Mặt Trᾰng chim (the bird Moon), Bάo Đêm (Night Jaguar), Baluk Chanton và Chac Xib Chac, Thần Hiến Tế. Người Maya sau khi chết đều phἀi đi qua đây để được phάn xе́t.

-Trục Thế Giới

Tam Thế được nối kết, thông thưσng bằng Trục Thế Giới tưσng ứng với thân cὐa Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ.

Như đᾶ nόi, ở giữa một thành phố hay cὐa một quần thể đền đài cὐa Maya thường cό một quἀng trường gọi là Nab: biển hay Lakam ja “đᾳi thὐy” (great water), từ đây mọc lên những đền thάp thường là ba ngọn thάp. Nếu nhὶn dưới diện Tam Thế thὶ tᾳi trung tâm cὐa ba thάp tᾳo nên vῦ trụ cό Trục Thế Giới thông thưσng ba cōi cό một công dụng làm đường, làm trục liên lᾳc với cάc thấn linh ba cōi và dὺng để cύng dâng vật hiến tế. Vật hiến tế đốt ở bàn thờ ở chίnh giữa ba ngọn thάp coi như là trên Trục Thế Giới.

Một thάp lớn hay ba thάp nhὀ mọc lên từ Biển Vῦ Trụ coi như là đất nguyên khởi trong đό cό Trục Thế Giới giống như quan niệm cὐa người Ai Cập cổ mô đất nguyên khởi nhô lên từ một hồ nước được diễn tἀ bằng trụ Djed cῦng cό nột khuôn mặt là Trục Thế Giới (xem Ai Cập cổ và Cổ Việt), tưσng tự chύng ta cό Động Đὶnh Hồ (Động nύi hὶnh Đὶnh cό mάi nhọn như cây đinh nhô lên từ một Hồ nước).

-Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ, Cây Đời Sống

Tam Thế và Trục Thế Giới được biểu tượng bằng một cây gọi là Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ, Cây Đời Sống. Cây này là cây ceiba, yaax-che. Maya lấy cây bông gὸn làm biểu tượng cho Cây Tam Thế.

Cây Vῦ Trụ cὐa Maya. (Verάs, Essential Collection, Cancun, Mexico).

Lưu у́ phίa tay trάi (người xem) là phίa âm cό nữ thần Ichabel yax, Ixchel, rắn… phίa tay phἀi là phίa dưσng cό thần mặt trời Kinich Ahau, chim quetzal… theo đύng ngữ phάp cὐa hὶnh, dấu, chữ viết nὸng nọc…

 Ở chỗ khάc Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ, Cây Đời Sống được biểu tượng bằng một cây hὶnh chữ T (tau) hay hὶnh Chữ Thập.

  

 Cây Tam Thế hὶnh Thập Tự ở Đền Thập Tự (Temple of the Cross) ở Palenque (Wikipedia). 

 Vὸm cây này là Thượng thế diễn tἀ bằng hὶnh con Chim Cōi Trời Thiên Điểu Itzam Yeh (xem dưới).

Cành Cây ngang cὐa cây là thanh ngang cὐa Cây Thập Tự là Trung Thế, Cōi Đất thế gian được diễn tἀ bằng con Rắn hai đầu (vὶ là dὸng nὸng, âm, nước, đất thế gian là đất âm cό nước nên mới biểu tượng bằng rắn hai đầu) (xem dưới).

Rễ Cây là Hᾳ Thế, cōi âm được diễn tἀ bằng mặt một loài thὐy quάi cό miệng là ngō vào cōi âm.

Thân Cây tức trụ cây thập tự là Trục Thế Giới nối kết, thông thưσng Tam Thế.

Điểm lу́ thύ là Maya ngữ gọi cây là “te” và Cây Tam Thế cό hὶnh chữ T (phάt âm theo tiếng Việt là Tê giống âm Maya te). Cὸn loᾳi Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ, Cây Đời trông giống cây Thập Tự, cây thάnh giά thὶ  khi bị người Tây Ban Nha thống trị, Cây Thập Tự cὐa Thiên Chύa giάo và Cây Tam Thế  chữ thập cὐa Maya đᾶ nhập vào nhau thành một nên đᾶ giύp người Tây Ban Nha cἀi đᾳo, đổi đức tin cὐa người Maya rất dễ dàng. Quἀ thật ra thὶ cῦng đύng vὶ khi cây thập tự cắm trên một đế cao cῦng mang hὶnh bόng Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ, Cây Đời Sống trong Thiên Chύa giάo vί dụ như: cây thάnh giά cắm trên đế hὶnh thάp cό ba bậc Tam Thế biểu tượng cho Cây Tam Thế cὐa Thiên Chύa giάo Coptic Ai Cập cổ.

Cây thάnh giά cắm trên đế hὶnh thάp cό ba bậc Tam Thế biểu tượng cho Cây Tam Thế cὐa Thiên Chύa giάo Coptic Ai Cập cổ (hὶnh cὐa tάc giἀ chụp tᾳi một nhà thờ Coptic ở Ai Cập).

Hay cây thάnh giά cắm trên hὶnh thάp trong cάc hὶnh biểu tượng cὐa Thiên Chύa giάo cῦng biểu tượng cho vῦ trụ. Thật ra phἀi hiểu đây là Cây Vῦ Trụ (ἀnh hưởng cὐa Vῦ Trụ giάo cὸn thấy rất rō trong cάc tôn giάo lớn ngày nay như Ấn giάo, Phật giάo, Thiên chύa giάo, Hồi giάo).

Cây thάnh giά trên đế hὶnh thάp mang nghῖa vῦ trụ (cây). (tài liệu tάc giἀ lấy tᾳi Alberobello, vὺng Puglia, Ý nσi cό những ngôi nhà Trulli hὶnh nόn trὸn xoay trên nόc cό rất nhiều biểu tượng liên hệ với Vῦ Trụ Tᾳo Sinh).

Ngoài ra Thần Bắp Ngô Yum Ka’ak, một vị thần thế gian chίnh yếu, sinh tử cὐa Maya cῦng mang hὶnh bόng cὐa Cây Đời Sống.  Nhờ thần sấm chớp Chaac bửa đôi mua rὺa, Thần Bắp được tάi sinh, chui bật lên ra khὀi mu rὺa giống như nẩy mầm từ hᾳt bắp trong lὸng đất lên khὀi mặt đất mu rὺa nổi trên Biển Vῦ Trụ. Thần trở thành một Cây Đời Sống  (giἀi thίch theo mặt đất thὶ đây là con rὺa nước, cό chỗ lᾳi giἀi thίch là con rὺa vῦ trụ tức con rὺa giό biểu tượng cho vὸm vῦ trụ).

Thần Bắp mọc ra khὀi mặt đất mu rὺa trở thành Cây Đời Sống (Bίch họa thời Tiền-Cổ điển tᾳi San Bartolo,100 STL).  (Verάs, Essential Collection, Cancun, Mexico).

Cây Tam Thế (với nhiều hὶnh dᾳng khάc nhau) cὐa Maya cῦng chuyên chở thuyết Vῦ Trụ Tᾳo Sinh giống như cὐa cây Nấm Tam Thế, Nấm Vῦ Trụ cὐa người Thάi ở Nghệ An và cὐa cổ Việt cὸn thấy qua trống đồng nὸng nọc, âm dưσng Nấm Vῦ Trụ Nguyễn Xuân Quang VI (Heger I) cὐa đᾳi tộc Đông Sσn. Cây Nấm Tam Thế là Cây Tam Thế tuyệt hἀo nhất trong tất cἀ cάc loᾳi Cây Tam Thế  vὶ cây nấm cό nόc hὶnh vὸm biểu tượng hoàn hἀo, đύng trᾰm phần trᾰm hὶnh vὸm vῦ trụ, vὸm trời.

Chύng ta cῦng cό đền Hὺng Vưσng ở nύi Ngῦ Lῖnh, Vῖnh Phύc, Phύ Thọ với ba đền Thượng Trung Hᾳ mang hὶnh bόng Cây Tam Thế (xem Cấu Trύc Đền Hὺng Vưσng).

 -Tάi sinh, Vῖnh Cửu

Người Maya quan niệm đᾳi vῦ trụ và tiểu vῦ trụ (con người) đều bị hὐy diệt và được tάi sinh.  Từ khởi thὐy tới ngày nay đᾶ trἀi qua nhiều chu kỳ. Đến cuối chu kὶ này, ngày cuối cὐa baktunes 13, vῦ trụ sẽ cό đᾳi hồng thὐy như những lần đᾶ qua (Dresden Codex). Như vậy vῦ trụ chấm dứt vào ngày 21 thάng 12 nᾰm 2012. Đây là cάch “Tίnh Dài” (Long Count) cὐa một thứ Lịch Maya. Sau khi chấm dứt (hὐy diệt, cό người cho là tận thế) vῦ trụ lᾳi được tάi sinh.

Dịch

  Trong Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt, tôi đᾶ nόi tới Dịch Maya.

-Quan Niệm Tίn Ngưỡng

Như đᾶ thấy tίn ngưỡng Maya rất đa dᾳng dựa trên nguyên lу́ lưỡng hợp, chim-rắn, nὸng nọc, âm dưσng, tốt và xấu, thiện và άc. Cάc vị thần Maya rất đa diện, cό những khuôn mặt biến đổi tὺy từng địa phưσng, thường ứng với bốn phưσng trời tức tứ tượng. Điểm này về ngôn ngữ học, thấy rất rō qua kу́ tự, chữ viết cὐa Maya, tên cάc vị chύa tể (lords) gọi là ajaw được viết ίt nhất bằng bốn dấu hiệu ngữ (logograph) hὶnh đầu người. Cάc nhà ngữ học Maya hiện nay không hiểu tᾳi sao. Nhưng nếu chύng ta nhὶn dưới diện tứ tượng cὐa Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, cὐa Dịch thὶ chύng ta sẽ hiểu rō là mỗi vị chύa tể này ứng với một tượng cὐa tứ tượng là Lửa, Nước, Giό, Đất giống như bốn vị tổ phụ cὐa chύng ta là Đế Minh (Tượng Lửa), Kὶ Dưσng Vưσng (Tượng Đất), Lᾳc Long Quân (Tượng Nước) và Hὺng Vưσng lịch sử (Tượng Giό) và giống như trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn cό bốn loᾳi trống trong sάu loᾳi theo phân loᾳi cὐa tôi cό hὶnh dᾳng khάc nhau ứng với tứ tượng (Cσ Thể Học Trống Đồng Âm Dưσng Đông Nam Á). Trong bốn dấu hiệu ngữ hὶnh đầu người ajaw này đều cό chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que nόi rō cho biết mỗi vị thuộc tượng nào vί dụ Ajaw cό mῦi khoằm, một dᾳng biến thể cὐa chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que mόc câu, cό nghῖa là mưa sấm là vị chύa tể ứng với tượng Nước tưσng đưσng với Lᾳc Long Quân (xem bài viết về Chữ Viết và Lịch Maya).

Cốt lōi vᾰn hόa cὐa Maya là Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, Vῦ Trụ giάo, Dịch giống chύng ta. Con người là tiểu vῦ trụ. Con người và vῦ trụ ruột thịt với nhau, là một. Con người và thượng đế là một. Những quan niệm này giống hệt người Việt cổ. Họ quan niệm vῦ trụ và con người liên tάc với nhau theo hai chiều. Con người nhận những khί lực, sinh lực từ vῦ trụ và ngược lᾳi vῦ trụ, trời đất cῦng lấy sinh lực cὐa con người, phἀi tὺy thuộc vào con người để mà sống cὸn, để mà tồn tᾳi. Vῦ trụ cῦng như con người cῦng bị tàn lụi, hὐy diệt (quan niệm này con người ngay nay mới thức tỉnh nhận ra, cổ vō hướng về môi trường xanh”). Vῦ trụ, mặt trời phἀi được nuôi dưỡng hàng nᾰm. Vὶ vậy phἀi cό những nghi thức hiến tế từ con người để nuôi dưỡng vῦ trụ, mặt trời. Trong khi cάc vị thần Maya hết sức thay đổi về hὶnh dᾳng và cάc địa hᾳt ἀnh hưởng lên con người, nhưng tất cἀ cὺng chia xẻ chung một điểm chίnh là thần nᾰng (divine energy) hay “tinh hoa” “essence” gọi là ku’h (holiness) tưσng đưσng với khί thiêng vῦ trụ, trời đất. Thần nᾰng, khί thiêng này được thể hiện về thể chất như là một thứ khί huyết như thường thấy thần nᾰng này diễn đᾳt bằng những giἀi cuộn dὸng mάu chẩy (flowing scrolls of blood) cό gắn thêm vào những hὶnh hoa và cάc biểu tượng thiêng liêng (Matthew Looper, Quirigu ά, A Guide to an Ancient Maya, Editorial Antigua, S.A. Guatemela, 2007).

Cάi gọi là giἀi cuộn “scroll” thật ra chίnh là chữ viết nὸng nọc  hὶnh mόc câu cό một nghῖa là nước dưσng, nước chuyển động, nước chẩy, ở đây diễn tἀ dὸng mάu, dὸng khί huyết  chẩy từ thần linh, vῦ trụ xuống. Vὶ thế trong thế giới Maya cổ, mάu cὐa giới vua chύa được coi là thiêng liêng nhất vὶ được coi là cό cὺng khί huyết cὐa thần nᾰng cho nên mới cό tục trίch huyết (bloodletting) để hiến tế. Mάu này lấy từ đầu ngόn tay, lưỡi… được đốt thành hσi khόi bốc lên trời từ bàn thờ đặt ởTrục Thế Giới tᾳi tâm ba thάp tᾳo dựng nên vῦ trụ như đᾶ biết. Về sau biến đổi đi, mang tίnh “thế tục” là dὺng mάu cὐa kẻ thὺ, hiến tế sống những lᾶnh tụ thὺ nghịch khi bắt được.

Chύng ta lύc đầu cῦng vậy, gần đây cὸn nghe câu hάt “thề phân thâyuống mάu quân thὺ”. Về sau chύng ta dὺng mάu loài vật, hiến tế sύc vật. Hồi nhὀ tôi cὸn thấy cύng tiết gà. Ӑn mάu sống dưới hὶnh thức tiết canh ngày nay cὸn thấy ở người Việt và ᾰn salad trộn mάu sống ở một vài tộc ở Nam Dưσng là dấu tίch cὐa tục hiến tế mάu. Thờ vῦ trụ tᾳo sinh qua hὶnh bόng Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ. Như đᾶ biết Cây Vῦ Trụ, Cây Đời Sống sinh ra con người nguyên khởi vὶ thế con người nguyên khởi (và cἀ con người ngày nay) cῦng cho là cό hὶnh cây. Đầu người  ứng với chὀm Cây Tam Thế biểu tượng cho  Thượng Thế, Cōi Trên Tᾳo Hόa. Điểm này thấy rō qua chὀm Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ cὐa người Dayak biểu tượng cho Thượng Thế được diễn tἀ bằng một chiếc sọ người (thường là sọ cὐa kẻ thὺ sᾰn được).

Thượng Thế, Cōi Trên Tᾳo Hόa ở đỉnh Cây Tam Thế, Cây Vῦ Trụ cὐa người Dayak được biểu tượng bằng một chiếc sọ người.

Vὶ thế cάc tộc theo Vῦ Trụ giάo trước đây mới cό tục thờ đầu, sọ người, dὺng đầu sọ kẻ thὺ làm vật tế lễ vῦ trụ, tam thế, thần thάnh, tổ tiên. Điều này giἀi thίch tᾳi sao người Maya thuộc vᾰn hόa Olmec thờ những hὶnh đầu Olmec vῖ đᾳi (Olmec colossal heads) như thấy tᾳi La Venta (vὺng đất thấp Trung Mў ven vịnh Mexico). Đây cῦng giống tục thờ đầu người cὐa cάc tộc Việt cổ thấy qua tục Sᾰn Đầu Người ở Đông Nam Á và Đa Đἀo trước đây. Cάch đây không lâu người Ao-Naga ở vὺng Assam, phίa Tây địa khối Vân Nam và cάc tộc ở Nam Dưσng cὸn cό tục sᾰn đầu người.

Cῦng xin nόi thêm về cάi bàn thờ trong cάc đền đài cὐa Maya dὺng để dâng cύng đồ tế lễ thường cό hὶnh chữ T (tau). Như đᾶ nόi Cây Tam Thế cῦng cό một hὶnh dᾳng chữ T.  Chύng ta đᾶ biết thân Cây Tam Thế là Trục Thế Giới thông thưσng ba cōi, dὺng làm trục lộ đi lᾳi ba cōi và dὺng để dâng cύng đồ tế lễ, hiến tế giống như thân trống đồng hὶnh Cây Nấm Vῦ Trụ Nguyễn Xuân Quang VI (Heger I) trên cό khắc cάc hὶnh người (đây là những người cό thể đi lᾳi ba cōi như cάc phάp sư…) hay cάc thύ vật (dὺng làm tế vật…) (Giἀi Đọc Trống Đồng Nὸng Nọc, Âm Dưσng Đông Nam Á). Vὶ thế chiếc bàn thờ chữ T cῦng mang hὶnh ἀnh Trục Thế Giới dὺng để dâng cύng đồ tế lễ.

Bàn thờ chữ T chίnh là chiếc bàn thiên cὐa chύng ta ngày nay.

Thờ Cύng Tổ Tiên, Anh Hὺng, Liệt Nữ

Người Maya thờ phượng tổ tiên, họ thần thάnh hόa cάc vua chύa, anh hὺng, liệt nữ, tổ tiên, những kẻ cό công đức thành những vị thάnh thần để thờ phượng. Tᾳi nhiều nσi tổ tiên được thờ phượng như cάc vị thần hộ trὶ (patron deities) cho cάc làng mᾳc, thành phố, chỗ ở. Điểm này giống hệt như người Việt.

Cάc Vị Thần Chίnh

Cάc vị thần Maya là hiện thân cὐa cάc lực thiên nhiên và sức mᾳnh cὐa vῦ trụ tᾳo ra những ἀnh hưởng lên con người, tiểu vῦ trụ.

Thần Sάng Thế

Truyền thuyết sάng thế, Vῦ Trụ Tᾳo Sinh cὐa Maya cho thấy vῦ trụ do một nhόm cάc vị thần tᾳo nên. Trong đό cό hai vị thần cό biệt danh là Thần Chѐo Thuyền Bάo Jaguar Paddler và Thần Chѐo Thuyền Cά Đuối Stingray Paddler  bởi vὶ hai vị này thường được diễn tἀ chѐo một chiếc ca-nô.

Điểm này cho thấy Maya thuộc về ngành nὸng, âm, không gian, nước ứng với ngành Thần Nông, Lᾳc Long Quân.

Hunab ku

Vị thần tối thượng, tối cao ở cōi trên tᾳo hόa là Hunab ku (Maya ngữ Hun cό một nghῖa là Một, Đᾳi Hàn ngữ “han” là một, với h câm Hun, han là Phάp ngữ là “un”, Anh ngữ “an”, Việt ngữ “ên” cό nghῖa là một và ku là thần. Hunab ku là vị thần số 1). Ta cῦng thấy Hun- biến âm với Việt ngữ Cun (h=c, hὐi = cὺi). Mường ngữ Cun là người đứng đầu, số một, tὺ trưởng, tộc trưởng như tục ngữ Mường cό câu “Cun lang bύ chό, Cun vό bύ trâu” cό nghῖa là tộc trưởng tộc sόi lang bύ chό, tộc trưởng vό (vό là chân như vό ngựa, vό trâu) bύ trâu. Nhưng thường cάc vị thần tổ tối cao chỉ mang tίnh cάch tượng trưng (Otius deosus) giống như Viêm Đế ở cōi tᾳo hόa vῦ trụ và khuôn mặt tᾳo hόa cὐa Đế Minh ở cōi sinh tᾳo thế gian cὐa cổ Việt.

Itzamna

Izamna, con cὐa Hunab ku là vị thần tối thượng cὐa Thượng Thế Cōi Trời thế gian, tᾳo sinh ra nhân loᾳi và là vị thần bἀo trợ cho khoa học, nghiên cứu và chữ viết.

Thần tối thượng cὐa Thượng Thế Cōi Trời thế gian Itzamna ngồi ở đỉnh Cây Vῦ Trụ.

Itzamna cῦng được coi là cό một bộ mặt thế gian, là một tu sῖ đầu tiên, một anh hὺng vᾰn hόa. Trong Codices, vị thần này được diễn tἀ là một người già mῦi khoằm (liên hệ với chữ mόc câu cό một nghῖa là nước dưσng), mắt rắn, miệng mόm không cό rᾰng hay chỉ cό một cάi rᾰng và mά hόp. Trong một vài tượng điêu khắc được diễn đᾳt bằng như một con con cά sấu hay thằn lằn. Itzamna cό nghῖa là Gia Tộc Thằn Lằn hay Cά Sấu (House of Iguana or Alligator). Itzam trong ngôn ngữ Yukatec cό nghῖa là thằn lằn hay cά sấu và na là nhà (Maya ngữ na ruột thịt với Việt ngữ nhà). Sự thờ phượng Itzamna thịnh hành ở Itzamάl tᾳi phίa bắc bάn đἀo Yucatάn.  Trong huyền thoᾳi, Itzamna được diễn tἀ giống như là Rồng Trời (Heavenly Dragon). Itzamna biểu tượng cho sự hài hὸa hôn phối nὸng nọc, âm dưσng đối nghịch kiểu vợ chồng (harmony of opposite).

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, ta thấy Itzamna mang hὶnh bόng cὐa Lᾳc Long Quân. Lᾳc Long Quân cὐa chύng ta cό một khuôn mặt tᾳo hόa ở cōi trên đội lốt Thần Nông. Lᾳc Long Quân là vị thần tối thượng cὐa ngành nὸng âm, không gian, nước (Việt Dịch Bầu Cua Cά Cọc). Lᾳc Long Quân-Thần Nông là khuôn mặt nὸng âm cὐa thần tổ Viêm Đế-Thần Nông nhất thể. Lᾳc Long Quân cῦng được diễn tἀ là một cụ già râu tόc bᾳc phσ, mặc quần άo trắng. Lᾳc Long Quân cῦng cό cốt là rắn, rồng. Lᾳc Long Quân hôn phối với Âu Cσ  đẻ ra bọc trứng hài hὸa nὸng nọc, âm dưσng Hὺng Vưσng. Người Việt cῦng coi Lᾳc Long Quân là một vị thần huyền thoᾳi và một thần tổ, tổ phụ thế gian.

Ixchel

Maya cό hai vị nữ thần chίnh, một trẻ, một già đều gọi là Ixchel là nữ thần Ixchel trẻ và Ixchel già cὸn gọi là Ixchabel yax. Nữ thần già Ixchabel yax, bᾳn đời cὐa thần Itzamna, cό da trắng, là thần mẫu cὐa tất cἀ cάc vị thần khάc, liên hệ với canh cửi và hội họa. Nữ thần này tưσng ứng với một khuôn mặt cὐa Âu Cσ, thần mẫu cὐa tất cἀ cάc vua Hὺng, cό da trắng mang bἀn thế khί giό cό mầu trắng là một khuôn mặt sinh tᾳo, tᾳo hόa  khί giό Tốn cὐa Âu Cσ  hôn phối với khuôn mặt Chấn tᾳo hόa đẻ ra bọc trứng thế gian. Khuôn mặt hôn phối nὸng nọc, âm dưσng khί nước đối nghịch dᾳng vợ chồng cὐa Ixchabel với Itzamna ngành nὸng âm tưσng tự như Âu Cσ và Lᾳc Long Quân ở cōi tᾳo hόa.

Nữ thần trẻ Ixchel là thần mắn sinh, sinh sἀn và nước thὐy triều, liên hệ với mặt trᾰng và nước. Đây là khuôn mặt ruột thịt theo hôn phối anh em (như thấy trong truyền thuyết Ai Cập cổ hai anh em sinh đôi cὺng bἀn thể lấy nhau) hay cha con cὐa Ixchel với Itzamna, ở dᾳng tưσng đồng bἀn thể nước. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt ta thấy rất rō Ixchel cό những khuôn mặt cὐa Lᾳc Long Quân là thần biển (cό nước thὐy triều), cό khuôn mặt là ông trᾰng (mặt trời đêm), nước và dῖ nhiên cό khuôn mặt sinh tᾳo, mắn sinh, sἀn xuất phάi nam.

Kinich Ahau

Kinich Ahau là thần-cό mắt mặt trời (“Sun eyed Lord”).

Thần Mắt-Mặt Trời Kinich Ahau cό con mắt là hὶnh ngữ kin, mặt trời tᾳi phế tίch Kohunlich, Costa Maya, Mexico, trước nᾰm 500 Sau Tây Lịch.

Được gọi tên như thế vὶ hai mắt vị thần này là hai hὶnh ngữ kin cό nghῖa là mặt trời, ngày.

Hὶnh ngữ Maya kin (mặt trời, ngày).

Kinich Ahau cῦng được gọi là thần mặt trời Ah Kinchil (“he of the Sun”) là thần sinh tᾳo ra thời gian và nguồn cội cὐa tưσng lai.

Trong thời kỳ Cổ Điển và Hậu Cổ Điển, Kinich Ahau mang khuôn mặt cὐa một vị thần toàn nᾰng và oai phong lẫm liệt liên hệ với hᾳn hάn, chiến tranh, hiến tế mάu. Cάc thύ biểu là con bάo, ở cōi âm là bάo đêm, nai, chim hummingbird (biểu tượng cho hὺng tίnh, dục tίnh nam từ mặt trời, sexual energy from the sun), chim ό (chiến tranh)…

Chaac

Chaac (chac, chaahk) là thần sấm, chớp, mưa, vị thần được thờ phượng nhiều nhất cὐa người Maya. Điều này cῦng dễ hiểu vὶ người Maya vốn là tộc canh nông như người Việt. Chaac cό khi diễn tἀ cό những nе́t rắn như trong Codices (rắn liên hệ với nước, mưa), cό khi cầm rὶu sấm chớp (bύa thiên lôi), nhưng như đᾶ nόi ở trên, nе́t chuyên biệt nhất là mῦi hết sức kỳ dị không giống ai cὐa chaac cό hὶnh mόc câu chίnh là chữ nὸng nọc mόc câu cό một nghῖa là mưa (nước chuyển động), sấm (nước-lửa). Mῦi chίnh là tên cὐa Thần Sấm Mưa Chac. Thần Chaac cῦng là vị thần đa diện cό ίt nhất là bốn khuôn mặt ứng với  tứ tượng, với bốn phưσng trời, liên kết với rắn (nước, Thần) và liên hệ với ik, thần Giό (Nông) ứng với Thần Nông, mỗi khuôn mặt cό tên riêng và cό mầu sắc riêng. Chaac cό khi ở  cōi trời trên Cây Tam Thế cό khi ở cάc hố nước cenotes, đường xuống cōi âm.

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt ta thấy Chaac mang những khuôn mặt cὐa Lᾳc Long Quân là rắn, nước, sấm, mưa, khί giό (dưới khuôn mặt Phὺ Đổng thiên vưσng), khuôn mặt tᾳo hόa đội lốt Thần Nông và chύa cōi âm cό thὐy phὐ ở vịnh Hᾳ Long (vὶ là Chύa Cōi Âm nên Lᾳc Long Quân diệt được con cάo tinh chίn đuôi, ngư tinh, gà tinh trắng…).

Kukulkan (kukulcan)

Như đᾶ biết nguyên thὐy Maya cό Chim Cōi Trời Rắn-Chim Itzam Yeh (xem dưới) và con Rắn hay Cά Sấu Rồng Trời. Về sau khi nhόm Nahua tới vὺng cὐa người Maya (967-997 STL) sự thờ phưσng Rắn Lông Chim (feathered serpent) Quetzal Coatl cὐa Mễ được thu nhập vào thành Rắn-Chim Kukulcan nhất thể. Rắn-Lông Chim Kukulcan là dᾳng Itzam Yeh hὸa hợp với Quetzal-Coatl.

Trong Popol Vuh mô tἀ Rắn-Lông Chim là Tᾳo Hόa Creator. Đây là cάi nhὶn rắn-chim, nὸng nọc, âm dưσng  Nhất Thể ứng với Trứng Vῦ Trụ, Thάi Cực mang nghῖa sinh tᾳo, Tᾳo Hόa.

Cάc tộc thờ Kukulcan chiếm Uxmal và Chichen Itzά, cai trị cἀ bάn đἀo Yucatan, lập nên Mayapάn. Tᾳi đây phάt triển nông nghiệp, chữ viết cῦng như lịch, tôn thờ ngẫu tượng, hiến tế nhựa sσn (copal), mάu và người sống.

Tᾳi thάp Kukulcan ở Chichen Itzά, hàng nᾰm cό thể thấy thần Kukulcan «bὸ xuống» cᾳnh thάp dưới dᾳng άnh sάng mặt trời vào lύc ban đầu cὐa lύc phân điểm. lύc ngày và đêm bằng nhau (equinox).

Yum Ka’ax

Đây là thần Bắp, Ngô, vị thần chίnh yếu và sinh tử ở cōi Trung Thế, Đất thế gian. Người Maya thoᾳt đầu định cư thành những làng cố định gần vὺng ven biển vào khoἀng giữa nᾰm 6000-2000 TTL (gọi là Thời Cổ « Archaic period »). Bằng chứng về ngôn ngữ học cho thấy mᾶi tới cuối Thới Cổ khoἀng 2000 TTL, người Maya mới tάch ra làm hai nhόm: nhόm phίa Bắc ở vὺng thấp và nhόm phίa Nam ở vὺng cao nguyên như Guatemela, Chiapas. Thoᾳt đầu sống ở vὺng ven biển họ trồng trọt và đάnh cά thêm để sống. Vốn là dân sống bằng nông nghiệp, nên ngô, bắp là hᾳt cὐa đời sống cὐa họ vὶ thế thần Yum Ka’ax là một vị thần được thờ phượng rộng rᾶi, thường được nhắc tới trong Codices. Thần quan trọng và thiết yếu tới độ, như đᾶ biết, trong một truyền thuyết, thần nẩy sinh ra từ mu rὺa mặt đất và biến thành một Cây Đời Sống. Yum Ka’ax cῦng cὸn được gọi là thần Đồng Ruộng Ah Mun. Thần được diễn tἀ là một thanh niên đội trang phục đầu cό hὶnh bắp, ngô.

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, Maya cῦng vốn là dân làm ruộng ở vὺng ven biển, vὺng đất thấp giống như cάc tộc Lᾳc dân cὐa Lᾳc Việt Lᾳc Long Quân sống ở vὺng đất thấp ven sông biển làm canh nông, trống lύa nước. Vὶ thế vị thân chίnh yếu mang hὶnh bόng Cây Đời Sống cὐa Maya là vị Thần Bắp này giống người Việt cổ thờ cάc vị thần liên hệ với việc trống lύa nước. Họ cό truyền thuyết viết trong sάch thiêng Popol Vuh kể rằng thượng đế lύc đầu dὺng bὺn nặn ra con người nhưng vὶ nhῦn quά, không cử động được, sau đό đẽo con người từ gỗ, con người gỗ nόi được nhưng không cό linh hồn và không nhớ tới thượng đế. Cuối cὺng thượng đế tᾳo ra con người từ bắp ngô. Con người bắp ngô này  nhận biết thượng đế và biết σn đᾶ được tᾳo ra làm người.

Họ sinh ra từ bắp ngô và chύng ta cό truyền thuyết sinh ra từ quἀ bầu.

Ah Puch

Là vị Thần Chết liên kết với bόng đêm, chiến tranh và hiến tế, được diễn tἀ bằng hὶnh bộ xưσng hay cό thần thể đang bị thối rữa. Thần Ah Puch thường được thάp tὺng bởi chim Moan, chό, chim cύ, dσi, cάc thύ vật liên hệ với bόng đêm và cōi âm. Đây là khuôn mặt chết đối nghịch với khuôn mặt sinh tᾳo cὐa Itzamna. Hai khuôn mặt tử sinh này hài hὸa cὺng nhau để làm nền tἀng cho động lực vῦ trụ xoay vần. Nόi một cάch khάc Ah Puch là một khuôn mặt Cōi Chết cὐa Itzamna ở Cōi Sinh tᾳo. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt thὶ đây là hai khuôn mặt cὐa Lᾳc Long Quân ở cōi sinh tᾳo tᾳo hόa và cōi âm thὐy phὐ.

°°°

Vật Tổ

Hiển nhiên vật tổ chίnh cὐa Maya thuộc dὸng nὸng âm.

a. Cōi tᾳo hόa

.Vật tổ tối thượng ở cōi vῦ trụ tᾳo hόa dưới dᾳng nhất thể.

Thoᾳt đầu thần tổ tối cao ở cōi Tᾳo Hόa nhất thể là  chim thần Thiên Điểu  (Supernatural Celestial Bird) Itzam Yeh. Chim ở dᾳng nhất thể cό hὶnh chim và rắn cὸn quyện vào nhau. Như đᾶ  thấy Itzam Yeh đứng ở trên chὀm Cây Tam Thế hὶnh Chữ Thập ở  Đền Thập Tự đᾶ nόi ở trên.

Theo diện nhất thể gọi là Rắn-Chim. Theo duy dưσng gọi là Chim Trời Thiên Điểu siêu nhiên. Vật tổ này biểu hiện cho chὸm sao Big Dipper (Đᾳi Hὺng Tinh).

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, Chim-Rắn này ứng với nguyên lу́ lưỡng hợp Chim-Rắn cὐa Đᾳi Tộc Việt. Dưới diện nhất thể là Rắn nὸng Thần Nông và Chim nọc Viêm Đế ở dưới dᾳng Chim-Rắn Viêm Đế-Thần Nông (nhất thể). Dưới diện duy dưσng là Chim Cắt Viêm Đế. Hὶnh bόng linh thύ Chim-Rắn nhất thể này cὸn thấy rō ở đầu cάc con thuyền được diễn tἀ bằng hὶnh Chim nằm trong miệng Rắn ở trên trống đồng âm dưσng Ngọc Lῦ I và cάc trống họ hàng cὐa trống này.

.vật tổ tối cao cὐa ngành nὸng âm, không gian.

Ở cōi tᾳo hόa cōi trời là con Rắn Thần, Rắn Trời hai đầu cὐa ngành nὸng âm không gian như đᾶ biết linh vật rắn hai đầu này là thanh ngang cὐa Cây Tam Thế hὶnh Chữ Thập ở  Đền Thập Tự đᾶ nόi ở trên.

Ở cōi trời thế gian là con cά sấu hai đầu cό bốn chân sống được trên mặt đất.

Một linh vật Cōi Trời.

Đầu linh thύ cό hὶnh đầu người chui ra, mὶnh thύ là mὶnh cά sấu và đuôi thύ cῦng là hὶnh mặt người. Đây là con cά sấu hai đầu diễn tἀ dᾳng đất-nước cὐa ngành nὸng âm ứng với ngành Thần Nông.

Dựa theo vị trί cὐa chân thὶ con thύ ngày cό đầu ở phίa tay trάi thuộc ngành âm. Đầu người phίa tay trάi phίa đầu thύ mang dưσng tίnh (đầu là dưσng, đuôi là âm), đầu người phίa trάi này là dưσng cὐa âm tức thiếu âm, khί giό (ứng với Nông) vὶ thế mà trang phục đầu cό bύi tόc hὶnh giό cuốn, Mặt người ở đuôi mang âm tίnh tức âm cὐa âm là thάi âm, cό mῦi khoằm, hoa tai cό hai vὸng trὸn đồng tâm thάi âm, nước (ứng với Thần). Rō nhất trên người cό cό ba vὸng trὸn  là bà Nὸng OOO tức quẻ Khôn, nước vῦ trụ. Trong ba vὸng trὸn cό dấu nὸng âm tί hon cῦng xάc định đây là nὸng âm nước. Linh thύ là thύ biểu cὐa ngành nὸng âm (nước-khί giό) ứng với ngành Thần Nông. Đây là dᾳng thuồng luồng, rồng nhất thể ngành nὸng âm.

.vật tổ tối cao cὐa ngành nọc, dưσng, mặt trời.

Đây là con chim Cōi Trên mang dưσng tίnh mặt trời cὐa ngành nọc, dưσng, mặt trời.

Chim vῦ trụ, chim Cōi Trên.

Chim cό mὀ cường điệu cό mấu sắc nhọn, mắt mầu đὀ lửa mang dưσng tίnh là chim biểu tượng cho mặt trời, lửa, đậu trân cây mầu đὀ mầu lửa. Trên mὀ cό sừng đὀ là nọc lửa, nọc mặt trời. Tay cὐa vị thần đứng cῦng diễn tἀ hὶnh đầu chim cό sừng. Chim sừng là chim khướng (Mường ngữ chỉ chim cắt đầu cό sừng, Mường ngữ khướng biến âm với Hάn Việt khưσng là sừng), là Anh ngữ hornbill, chim cắt, “chim mὀ cό mῦ sừng”. Chim cắt là Chim Rὶu, Chim Việt.

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt là chim cắt, Chim Việt, chim biểu cὐa thần mặt trời Viêm Đế cό họ Khưσng (sừng) (Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt).

Vậy chim biểu cὐa ngành mặt trời cὐa Maya là chim mặt trời mang hὶnh bόng chim cắt giống như chim biểu cὐa Đᾳi Tộc Việt là con chim cắt, Chim Việt, chim biểu cὐa thần mặt trời Viêm Đế, con chim cắt này cὸn thấy khắc trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng Duy Tiên.

b. Cōi đất Trung Thế

thường là con thύ bốn chân sống trên mặt đất.

-Bάo (ngày).

Thύ biểu được Maya thờ phượng nhiều là con bάo (balam).

Trong lễ hội, tu sῖ cό khi cῦng được gọi là balames, trong Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, trong lịch, trong bốn phưσng trời cῦng cό chỗ được gọi theo tên balames.

Bάo cό hai khuôn mặt nὸng nọc, âm dưσng nên cό hai loᾳi bάo ngày và bάo đêm (xem dưới).

Bάo (ngày) là loài mᾶnh thύ rất đẹp biểu tượng cho sức mᾳnh thần quyền thường đi với thần mặt trời.

Cần lưu у́ Maya thuộc ngành nὸng âm nên đᾶ chọn bάo làm thύ biểu vὶ bάo thuộc họ nhà mѐo mang âm tίnh (họ mѐo biểu tượng cho phάi nữ) thay vὶ những con thύ mang hὺng tίnh lửa thuộc ngành nọc lửa cό sừng như hưσu cọc cὐa Đᾳi Tộc Việt, dê sừng cὐa Ai Cập cổ, bὸ mộng nandi cὐa Ấn giάo…

-Hưσu Nai (ceb)

Hưσu nai là thύ biểu cὐa Đất dưσng (nύi lửa, nύi đỉnh nhọn), đất lửa, khô cằn, là thύ biểu cὐa Cōi Đất dưσng gian. Chύng ta cό con Cọc, con Hưσu sừng, Hưσu Đực, Hưσu mặt trời Kὶ là thύ biểu cὐa Kὶ Dưσng Vưσng, vị vua tổ đầu tiên cὐa Đᾳi Tộc Việt (Việt Dịch Bầu Cua Cά Cọc) và cῦng cὐa cἀ thế gian. Hưσu Kὶ cῦng là biểu tượng cho con người đầu tiên ở cōi trần gian. Cổ ngữ Đông Á Keh là con hưσu và cῦng là con người đầu tiên trên mặt trời đất (James Churchward). Kὶ biến âm với keh, với Kẻ (người), với Phάp ngữ qui (người), Latin quo (người). Kẻ biến âm với gốc Hy Lᾳp ngữ  kera- (sừng, cọc nhọn), Phάp ngữ cerf, hưσu sừng. Maya cῦng cό hưσu nai là thύ biểu tên Ceb.

Thύ biểu nai Ceh.

Hiển nhiên nai Ceh chίnh là hưσu keh, hưσu Kὶ biểu tượng cho cōi đất dưσng gian và cho con người đầu tiên, thần tổ loài người. Ta cῦng thấy rất rō Kὶ (Kὶ Dưσng Vưσng), kek, ceh ruột thịt với Ai Cập cổ Keb, Thần Đất.

Hưσu nai cῦng liên hệ với thần mặt trời Kinich Ahau. Hưσu nai cῦng được đặt tên cho môt ngày trong lịch gọi là manik. Maya ngữ manik cό man – liên hệ với với Việt ngữ mang cό một nghῖa là con hưσu loài mang mễn. Ngoài ra hưσu nai cὸn cό một khuôn mặt dân gian là thần sᾰn bắn.

Một vị thần cό trang phục đầu hὶnh nai không cό sừng trong Codex.

Điểm cần lưu tâm ở đây là Maya dὺng con nai (tức con nάi không cό sừng) làm thύ biểu vὶ Maya thuộc dὸng nὸng, âm, nước thay vὶ dὺng con hưσu sừng, con cọc là thύ biểu cὐa ngành nọc, dưσng, lửa. Vὶ thế nai ceb không sừng cὐa Maya biểu tượng cho đất âm hay đất dưσng phίa âm.

Lưu у́ trên lưng con nai Ceh ở hὶnh trên cό hὶnh mặt trời cό tia sάng cό hὶnh cάnh hoa, trong cό hὶnh chữ kin, mặt trời biến thể. Mặt trời  cό tia sάng hὶnh cάnh hoa là mặt trời thuộc ngành âm, thάi dưσng thần nữ. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, điểm này tưσng tự như Mẹ Tổ Âu Cσ là Thάi Dưσng Thần Nữ cὐa chύng ta mà người Mường gọi là Ngu Cσ, họ cῦng cho Ngu Cσ là con hưσu sao.

-Cά sấu (Itzam) và Thằn Lằn

Như đᾶ biết cά sấu là thύ biểu cὐa thần Itzamna cό ίt nhất là bốn khuôn mặt ứng với tứ tượng. Lưng cά sấu dὺng làm biểu tượng cho mặt đất thế gian. Cά sấu cῦng được thần thoᾳi hόa thành linh vật (tưσng đưσng với rồng đất-âm, vὺng đầm nước).

Đầu cά sấu thần ở Quiriguά (ἀnh cὐa tάc giἀ).

Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, cά sấu là biểu tượng cho vὺng đất cό nước, đất âm cὐa Lᾳc Việt. Cά sấu thần thoᾳi hόa thành rồng đầm nước, giao long, vật tổ cὐa long nhân, long hộ, Giao Việt (Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt). Hὶnh ἀnh cά sấu cὸn thấy rō trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng Hὸa Bὶnh và hὶnh ἀnh giao long cὸn thấy trên nhiều đồ đồng cὐa Đông Sσn (xem chưσng Thế Giới Loài Vật trong Giἀi Đọc Trống Đồng Nὸng Nọc, Âm Dưσng Đông Nam Á).

Những tộc ở vὺng cao không cό cά sấu đôi khi dὺng thằn lằn thay cho cά sấu vὶ thế đôi khi Itzam cῦng chỉ thằn lằn Iguana (cά sấu và thằn lằn cὺng một loài bὸ sάt). Đối chiếu với truyền thuyết  Đông Nam Á, Đa Đἀo sự thờ phượng thằn lằn cὸn thấy qua nghệ thuật khắc gỗ cὐa người Ao-Naga và  thấy trên một vài trống đồng như trên  trống U Bông hay trống Nen-xὀng cὐa Lào và trên trống Sangeang cὐa Nam Dưσng Sσn (xem chưσng Thế Giới Loài Vật).

-Rὺa

Như đᾶ biết, trong vᾰn hόa Maya, mu rὺa dὺng làm biểu tượng cho mặt đất. Ngoài ra rὺa cῦng liên hệ với mưa (giống như Lᾳc Long Quân thần sấm mưa cό một khuôn mặt là Rὺa Vàng Kim Qui) và với thiên vᾰn vὶ rὺa biểu tượng cho vῦ trụ. Vὸm vῦ trụ cῦng được coi như là mu rὺa. Rὺa liên hệ với Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, Dịch nên chύng ta cό “Lịch Rὺa”, Hὺng Vưσng tᾳo hόa liên hệ với  con cua đinh rὺa ba ba, với con Cua (cua cό mai như mai rὺa) (Việt Dịch Bầu Cua Cά Cọc)…

°°°°

c. Cōi âm

-Bάo đêm

Thần mặt trời Kinich Ahau ban đêm khi đi xuyên qua cōi âm biến thành con Bάo Đêm.

-Chό

Chό Maya cό một khuôn mặt là con thύ thάp tὺng thần Cōi Âm, Thần Chết Ah Puch.

Ta thấy chό Maya tưσng đồng với con chό ngao ở địa ngục cὐa Phật giάo.Ta cῦng thấy vᾰn hόa Maya cό ba điểm tưσng đồng với Phật giάo: Thượng Thế Maya cό 13 tầng, cōi Niết Bàn cό 13 bậc, Hᾳ Thế Maya cό chίn tầng, địa ngục Phật giάo cό chίn tầng và chό cό khuôn mặt phụ tά cho diêm vưσng Ak Puch giống như con chό ngao ở địa ngục cὐa Phật giάo. Maya và Phật giάo đều ἀnh hưởng cὐa Vῦ Trụ giάo.

Ngoài ra con chό ở cōi âm này cῦng tưσng đồng với con chό ở cōi âm thấy trên cάc Thuyền Phάn Xе́t Linh Hồn ở trống đồng nὸng nọc, âm dưσng Ngọc Lῦ I và ở cάc thuyền họ hàng cὐa trống này (xem chưσng Ý Nghῖa Hὶnh Thuyền trong Giἀi Đọc Trống Đồng Nὸng Nọc, Âm Dưσng Đông Nam Á). Qua hὶnh ἀnh con chό ở cōi âm này, rō như ban ngày Maya, Phật giάo, vᾰn hόa Đông Sσn đều cό mẫu số chung là Vῦ Trụ giάo.

-Chim Cύ

Theo người Maya chim cύ là chim cὐa xui xẻo, bất hᾳnh, chết chόc liên hệ với Thần Chết Ah Puch.

Điểm này giống chim cύ cὐa chύng ta, “cύ kêu ma”. Chim cύ cῦng là một khuôn mặt cōi âm cὐa Lᾳc Long Quân. Từ Lᾳc (đọc là ‘lᾳc’ hay ‘cάch’) là con cύ vọ (Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt).

Chữ Nὸng Nọc Trong Vᾰn Hόa Maya

Cό bài viết riêng.

Chữ Viết và Lịch Maya

Cό bài viết riêng.

Kết Luận

Nghiên cứu vᾰn hόa Maya bằng truyền thuyết và cổ sử Việt dựa trên nὸng nọc, âm dưσng, Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, Vῦ Trụ giάo, Dịch rất dễ dàng, dễ hiểu và mới hiểu thấu đάo được, ngày nay cάc nhà Maya học chỉ mới nhὶn vᾰn hόa Maya bằng một con mắt (thường là mắt phἀi). Hy vọng trong tưσng lai cάc nhà Maya học theo dấu chân tôi, nhὶn vᾰn hόa Maya dưới lᾰng kίnh cὐa Việt Dịch mà nghiên cứu vᾰn hόa Maya.

Ngược lᾳi ta cό thể dὺng truyền thuyết và cổ sử Maya để soi sάng, sửa sai, điều chỉnh lᾳi truyền thuyết và cổ sử Việt (vί dụ giống như cάc vị thần Maya, ta phἀi nhὶn Hὺng Vưσng dưới diện lưỡng hợp, nὸng nọc, âm dưσng, tứ tượng, tam thế, Hὺng Vưσng tᾳo hόa, Hὺng Vưσng thế gian, Hὺng Vưσng lịch sử…, Lᾳc Long Quân cό nhiều khuôn mặt ứng với tứ tượng, tam thế giống như thần Itsamna…).  Hᾶy cắt xе́n bὀ đi những cάi gὶ mà cάc nhà làm vᾰn hόa Việt bị ἀnh hưởng vᾰn hόa Trung Hoa đᾶ viết sai lệch, bôi bάc, Hoa hόa hay cὐa những tay làm xiếc, những tay phὺ thὐy vᾰn hόa Việt hiện nay.

Ta cό thể dὺng chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que cὸn thấy trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn để giἀi đọc cάc chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que trong vᾰn hόa Maya và ngược lᾳi vί dụ như cάi mῦi hὶnh chữ mόc câu mang nghῖa sấm, mưa cὐa thần sấm mưa Chaac với chữ mόc câu bύa thiên lôi ( hiện nay cάc nhà khἀo cổ học Việt Nam gọi là những “vật hὶnh trâm”) sấm mưa ở trống Nam Ngᾶi II.

Maya và Việt cổ ruột thịt với nhau, Maya siêu việt về thiên vᾰn học, về lịch, về toάn học thὶ người Việt cổ không nhiều thὶ ίt cῦng vậy (trống đồng ngoài biểu tượng cho Vῦ Trụ Tᾳo Sinh, Vῦ Trụ giάo, Dịch, sử đồng cὐa Đᾳi Tộc Việt cῦng cό thể cὸn tiềm ẩn chứa những dữ kiện về thiên vᾰn, lịch, toάn…).  Maya cό chữ viết thὶ cổ Việt cῦng cό thể cό chữ viết. Đό là chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que cὸn ghi khắc lᾳi trên trống đồng nὸng nọc, âm dưσng cὐa đᾳi tộc Đông Sσn bởi vὶ trong chữ viết Maya cὸn rất nhiều chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que. Cάc chữ cổ Mường, Thάi sau này cό thể là chữ con chάu cὐa chữ viết nὸng nọc vὸng trὸn-que này.

Cuối cὺng ta thấy vᾰn hόa  Maya dựa trên lưỡng hợp, Dịch cὐa ngành âm giống như Việt Dịch ngành âm, nước, rắn Phục Hy (Phục Hy cό đuôi rắn thuộc ngành nὸng âm, nước cὺng với em là Nữ Oa cῦng cό đuôi rắn, Phục Hy không phἀi người Trung Hoa) (Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt). Điều này xάc thực là Dịch không phἀi phάt gốc từ Trung Hoa. Chύng ta và Maya cό một loᾳi Dịch thuộc ngành âm khάc với Chu Dịch cὐa Trung Hoa mang dưσng tίnh (hai hào âm dưσng cὐa Dịch Trung Hoa đều cό hὶnh nọc que mang dưσng tίnh cὐa ngành nọc dưσng). Xin đừng dὺng Dịch Trung Hoa giἀi thίch vᾰn hόa Việt.


Tài Liệu Tham Khἀo

Ngoài cάc tài liệu đᾶ ghi ngay trong bài cὸn cό:

1. Nguyễn Đệ và Trần Thị Nhung, Mitochrondrial DNA và Nguồn Gốc Việt Nam, Trung Hoa và Maya, Giai Phẩm Xuân Kỷ Sửu 2009, Hội Y Nha Dược Sῖ Việt Nam  Florida.

Nguyễn Xuân Quang