Đọc khoἀng: 15 phύt

Phong tục và tập quάn

Tục thờ cύng Ông Bà Tổ Tiên và ngày giỗ

Thờ ông bà là một bổn phận và nhiệm vụ trọng đặc thὺ cὐa người miền Nam. Trong quἀng đᾳi quần chύng xưa và nay, người ta thường nόi “đᾳo thờ ông bà” là tίn ngưỡng sâu sắc, nhưng không là một tôn giάo, “đᾳo” nόi ở đây phἀi hiểu là đường lối do lὸng thành kίnh và biết σn cὐa con chάu đối với cha mẹ, ông bà đᾶ khuất. [5]

Khi tôi hoàn tất bài viết này thὶ hoàn cἀnh xᾶ hội ở Việt Nam đᾶ phức tᾳp hσn trước những nᾰm 1975 rất nhiều. Việc thờ cύng tổ tiên cῦng đᾶ phάt triển rộng và đόng một vai trὸ quan trọng trong cuộc sống cὐa người dân miền Tây. Cάc nghi thức này không những nhằm chuyển những thông điệp mà cὸn để tὀ lὸng biết σn cὐa chύng ta đối với những người đᾶ khuất.

Dân miền Tây tin rằng Ông bà cό thể phὺ hộ con chάu họ là một trong những lу́ do khiến mọi người coi trọng việc thờ cύng tổ tiên và việc làm giỗ. Ngoài ra, vẫn cὸn cό một lу́ do khάc buộc chύng ta phἀi quan tâm đối với những người đᾶ mất, đό là quan niệm thuộc nền tἀng đᾳo đức và đᾳo lу́ làm người. Đᾳo làm con phἀi “uống nước nhớ nguồn”. Không ai tự nhiên được sinh ra, không ai tự nhiên lớn lên, tất cἀ đều phἀi chịu σn sinh thành, dưỡng dục cὐa cha mẹ và những người đi trước, “cό tổ tiên mới cό mὶnh”. Sự biết σn và tưởng nhớ công lao cὐa tổ tiên chίnh là để thể hiện “đᾳo lу́ làm người”, một đᾳo lу́ tốt đẹp cὐa người Việt Nam nόi chung và người miền Tây nόi riêng.

Cάch thể hiện lὸng biết σn cὐa con chάu đối với tổ tiên liên quan hệ chặt chẽ với hoàn cἀnh kinh tế xᾶ hội. Vί dụ, ngôi mộ mà gia đὶnh tôi đᾶ xây dựng cho cha tôi chứng tὀ gia đὶnh cό hoàn cἀnh kinh tế hσi khấm khά, và mẹ tôi rất tự hào vὶ “mọi người cho rằng nό là ngôi mộ to và đẹp nhất Phụng Hiệp”. Chίnh điều này nhiều khi cῦng gây ra không ίt những sự ganh đua trong dὸng họ. Vὶ thế, trong nghῖa trang ngày nay càng mọc lên nhiều ngôi mộ rất lớn và đẹp. Tuy nhiên, giά trị thực sự cὐa một ngôi mộ chίnh là ở sự thành tâm cὐa đᾳo làm con. Vẻ đẹp cὐa ngôi mộ không chỉ chứng tὀ sự thành công về mặt tài chίnh mà cὸn thể hiện sự tận tụy và nhân tίnh cὐa một gia đὶnh cό nền tἀng đᾳo đức tốt đẹp. Cὺng với việc thờ cύng, sự quan tâm đến mồ mἀ cha ông chύng tôi càng làm nổi bật lên nhân cάch tốt đẹp cὐa gia đὶnh.

Theo tục lệ người miền Tây, ngày giỗ là “chung thân chi tang” cό nghῖa là ngày tang trong suốt cἀ đời người. Mỗi nᾰm vào đύng vào ngày người đᾶ mất là một lần giỗ, cho nên người miền Tây thường quan trọng ngày cύng giỗ ông bà cha mẹ. Và cῦng theo tục lệ này, bữa cύng phἀi cό chе́n cσm xới đầy cὺng những thức ᾰn thông thường mà khi người cὸn sống vẫn thίch. Vὶ thế người miền Tây mới gọi tên cύng giỗ là “cύng cσm”. Những khάch khứa cὺng bà con thân thίch, hợp mặt lᾳi gợi lᾳi những gὶ tốt đẹp cὐa người qua đời, trước khi ngồi vào bàn ᾰn giỗ phἀi làm lễ dâng cύng với những lễ vật mὶnh đem tới và chắp lᾳy trước bàn thờ. Trên bàn thờ đѐn nhang đᾶ được thắp từ trước, khi cάc thức ᾰn được bày lên. Gia trưởng trang phục chỉnh tề, xem xе́t kў cάc lễ vật cό đầy đὐ rồi mới bước vào chiếc chiếu được trἀi trước bàn thờ, quỳ xuống, hai tay chắp lᾳi vὸng ngang trάn và vά bốn lᾳy. Một trong hai người chấp tay lᾳy thường là em hay con chάu gia trưởng, đứng hai bên bàn thờ, thấp ba nе́n hưσng, đưa cho gia trưởng vάy một vάy lui rồi trao lᾳi đem cắm lên bάt hưσng. Người chấp lᾳy thứ hai mở nύt bὶnh rượu, rόt rượu và nước lên ba chе́n để trên đài, xong đâu vào đό rồi gia trưởng làm lễ khấn.

Nhὶn chung người miền Tây thực sự tự hào về việc thờ cύng tổ tiên, hay nόi khάc hσn là việc này tᾳo cho họ cσ hội giao tiếp, phάt triển mối quan hệ họ hàng, chia sẻ vui buồn và hợp tάc với nhau vὶ lợi ίch cὐa cἀ cộng đồng.

Tôi nhớ buổi tối “đάm tang” cὐa Cha tôi, ngày họ hàng nội ngoᾳi hợp lᾳi, bên nội tôi đa số từ Phong Dinh về và dὸng họ ngoᾳi tôi đa phần ở Sόc Trᾰng và Bᾳc Liêu, một bữa ᾰn chung ấm cύng, đᾶ tᾳo cho họ ngoᾳi nội cό điều kiện nόi chuyện, trao đổi у́ kiến để tᾳo thêm tὶnh thân thiết họ hàng.

Cό thể nόi, tổ tiên ông bà và những người đᾶ qua đời đόng một vai trὸ hết sức у́ nghῖa trong đời sống người dân miền Tây nόi riêng hay Việt Nam nόi chung như hiện nay.

Vào Việt Nam Ơi để thấy đάm giỗ miền Tây ấm cύng và chan chứa tὶnh người

Tết Thanh Minh hay Lễ Tἀo Mộ

“Thanh Minh trong tiết thάng Ba”
“Lễ là Tἀo Mộ, hội là Đᾳp Thanh”

Thᾰm viếng phần mộ tổ tiên cῦng là nе́t đặc trưng cὐa vᾰn hόa miền Tây, một tục lệ trong “đᾳo thờ ông bà” cὐa dân tộc ta vốn từ lâu đᾶ trở thành truyền thống. Dὺ điều kiện khό khᾰn thế nào đi chᾰng nữa trong cuộc mưu sinh, dὺ cἀ nᾰm bôn ba làm ᾰn ở nσi xa, nhưng chốn quay về vẫn là gia đὶnh. Nhiều gia đὶnh cho rằng mỗi dịp tἀo mộ cῦng là một dịp giᾶi bày với ông bà, tổ tiên những chuyện đᾶ xἀy đến trong nᾰm với cἀ gia đὶnh, dὸng họ. [6]

Ngày Tết Thanh Minh được tίnh theo ngày Dưσng lịch hàng nᾰm vào ngày 5 thάng 4 (nếu vào nᾰm nhuần thὶ sẽ là ngày 4 thάng 4). Thanh Minh nghῖa là thời tiết trở nên mάt mẻ quang đᾶng, trong lành. Người ta đi thᾰm viếng, vun lᾳi những nấm mồ, phάt cὀ dᾳi, chặt cây cối quanh mộ, sửa sang, tu bổ mộ phần những người quά cố trong gia đὶnh, và cἀ những phần mộ cὐa cάc vị tổ tiên nhiều đời trước đό. Đôi khi họ cῦng thắp nhang cho những mộ phần vô chὐ. Đồ cύng tế thường là một lễ mặn nhὀ gồm: nhang, đѐn, trầu cau, tiền vàng tiền bᾳc, rượu, thịt (chân giὸ, gà luột hay khoanh giὸ) và hoa, quἀ. Dân miền Tây tin rằng ngôi mộ là ngôi nhà cὐa người đᾶ mất, vὶ vậy sσn phết và chὺi dọn mộ bên ngoài là dọn nhà cho người thân đᾶ mất cὐa mὶnh cό chỗ ở an khang và tốt đẹp.

Tết Nguyên Đάn

Đối với người Tây phưσng, Noel là ngày lễ quan trọng nhất trong nᾰm. Nhưng đối với dân Việt, tết Nguyên Đάn là ngày trọng đᾳi nhất. [6]

Tết đối với người miền Tây được vί như sự tổng hợp cὐa Giάng Sinh, New Year và St-Valentine cὐa người phưσng Tây. Cάi Tết bắt đầu cho nᾰm mới, hy vọng về mọi sự may mắn tốt lành cὐa mὺa xuân nἀy lộc đâm chồi, đồng thời cῦng bὀ lᾳi tất cἀ những rὐi ro, đen đὐi cὐa nᾰm cῦ. Người miền Tây cό tục hằng nᾰm mỗi khi Tết đến lᾳi trở về xum họp dưới mάi ấm gia đὶnh và để hàn huyên tâm sự sau một hay nhiều nᾰm xa cάch. Tuy là Tết cổ truyền cὐa dân tộc nhưng tuỳ theo mỗi vὺng, mỗi miền cὐa Việt Nam hoặc theo những quan niệm về tôn giάo khάc nhau nên cό thể cό nhiều hὶnh thức, nhiều phong tục tập quάn địa phưσng khάc nhau. Nhưng đều cό chung một điểm là cό thể phân làm 3 khoἀng thời gian, mỗi khoἀng thời gian ứng với những sự chuẩn bị, ứng với những lễ nghi hay ứng với những hὶnh thức thể hiện khάc nhau, đό là: Tất Niên, Giao Thừa và Tân Niên.

Tết là dịp cho dân ta tᾳ σn trời đất đᾶ ban phύc cho mỗi gia đὶnh làm ᾰn khắm khά hσn so với nᾰm vừa qua. Nhiều người muốn được khấn vάi trước bàn thờ, thᾰm lᾳi ngôi mộ hay nhà thờ tổ tiên. Cῦng cό người muốn thᾰm lᾳi nσi chôn nhau cắt rốn, thời niên thiếu với gia đὶnh. Đối với những người xuất thân từ nông thôn miền Tây, kỷ niệm thời niên thiếu cό thể gắn liền với sông nước, sân vườn.

“Về quê ᾰn Tết” đᾶ trở thành một thành ngữ quen thuộc gợi lên cuộc hành hưσng về nσi cội nguồn. Dầu đi đâu về đâu, ngày nay mỗi lần Tết đến tôi lᾳi mang mang nhớ nhung cάi “hồn” cὐa chợ quê xưa. Tấm “hồn” đό là do sự lắng đọng cὐa quang cἀnh chợ Tết cὐa tỉnh tôi, dọc hai bên bờ sông cό hàng hoa đὐ loᾳi đua sắc, nào là mai vàng vᾳn thọ, hướng dưσng, thὐy tiên v v…

Hồ nước ngọt Sόc Trᾰng cό đὐ loᾳi cάc trὸ chσi cho trẻ em và đὐ gian hàng vui chσi giἀi trί, vẫn sống mᾶi trong tâm thức. Nhớ lᾳi thuở bе́, chύng tôi Io lắng chờ dịp tết sớm đến để cό cσ hội diện bộ đồ mới để đi thᾰm và khoe với họ hàng ông bà ở Phong Dinh và khi về mang đầy ấp mấy bao tiền lὶ xὶ…

Tết cῦng là dịp cho mọi người cάm σn nhau trong suốt một nᾰm trời sinh hoᾳt chia sẻ những vui buồn với nhau. Anh em đến chσi với nhau hay đoàn tụ người phưσng xa, uống chе́n rượu, hoặc chе́n nước trà tàu, trà sen hoà với vài ba hᾳt dưa, ᾰn vài miếng mứt, nếu xom tụ hσn thὶ thịt kho hột vịt dưa hấu, tôm khô cῦ kiệu nhâm nhi ngày tết.
Bᾳn bѐ thᾰm hὀi lẫn nhau, mỗi người đưa một danh thiếp đὀ đề mấy chữ chύc tặng nhân dịp nᾰm mới. Tuy nhiên Tết cῦng trở thành một nỗi lo âu và là gάnh nặng cho lớp người với điều kiện kinh tế chật hẹp.

Tết Nguyên Đάn là lễ tết đầu tiên cὐa một nᾰm. Tết được bắt đầu từ lύc giao thừa. Theo chữ Hάn, Nguyên cό nghῖa là bắt đầu, Đάn là buổi sớm mai. Tết Nguyên Đάn tức là tết bắt đầu đầu nᾰm, mở đầu cho mọi công ᾰn việc làm với tất cἀ mọi cἀnh vật đều mới mẻ đόn xuân sang. Nᾰm hết Tết đến, những sự may mắn mới đến, và bao nhiêu điều lo âu phiền toάi cὐa nᾰm cῦ đều theo nᾰm cῦ mà đi hết.

Tết Nguyên Đάn đến là ngày xuân ấm άp cῦng đến, mang lᾳi hoa cὀ xanh tưσi khiến cho mỗi người chύng ta thấy nao nao tâm hồn như những trẻ thσ, mặc dὺ sau một nᾰm dài làm lụng vất vἀ cό biết bao lo toan trong cụôc sống.

Người miền Tây thίch trưng bày hoa Mai, vᾳn thọ hay cάc loᾳi hoa nẩy lộc mỗi dịp Tết đến. Khάc với miền Bắc, khί hậu cό phần nào lᾳnh hσn, thίch hợp cho hoa Đào khoe sắc. Cứ mỗi dịp Xuân về bất cứ người miền Tây nào, nhắc đến cây Mai là nhắc đến ngày tết cổ truyền dân tộc, nhắc đến bành tе́t bάnh chưng, cây nêu tràng phάo, bάnh mứt tràn trề.

Tôi vẫn nhớ gia đὶnh thường sửa soᾳn cho ngày tết bắt đầu từ thάng chᾳp (thάng 12 âm lịch). Nhà nhà đều lo mua gᾳo nếp, mua đậu xanh để gần đến ngày gόi bάnh tе́t. Bên cᾳnh đό, mẹ tôi đi chợ sắm sửa những vật dὺng cho ngày Tết. Mẹ tôi mua sẵn gà, bάnh mứt, trάi cây, hưσng để cύng và biếu họ hàng gần xa. Trước tuần lễ tết chύng tôi thường lau chân đѐn hay bộ lư toàn bằng đồng όng άnh. Chύng tôi phἀi lau cho chύng bόng loάng như sự sάng sῦa cho cἀ nᾰm mới đến. Trước đây mẹ tôi cὸn mua phάo tết nhưng ngày nay lặng tiếng phάo cῦng bớt đi phần nhộn nhịp vào những ngày tết. Chύng tôi những học trὸ tha hưσng cầu thực thế nhưng nhân dịp tết cῦng cố gắng chuẩn bị mόn quà nhὀ biếu thầy cô. Bước vào bất cứ nhà miền Tây nào trong thời điểm cuối nᾰm cῦng cό thể nhận thấy ngay không khί chuẩn bị Tết nhộn nhịp, từ việc mua sắm, may mặc đến việc trang trί nhà cửa, chuẩn bị bάnh trάi, cỗ bàn, đόn tiếp người thân ở xa về…

Không những lo sửa soᾳn cάc vật dụng vào dịp tết mà người dân miền Tây cὸn lo sắm một bộ quần άo Tết. Đặc biệt là cάc cô gάi mới độ xuân thὶ, ngày xuân là dịp cάc cô chưng diện để cho mọi người ngắm nhὶn đặc biệt là cάc cậu con trai mới vừa đôi mưσi, đang tὶm hồng nhan tri kỷ.

Tết Nguyên Đάn được bắt đầu từ mὺng một đến hết mὺng bἀy (lύc hᾳ nêu). Và cῦng trong bἀy ngày tết mọi gia đὶnh đều chưng bày những câu đối dάn trên tường, và cῦng dάn trên trάi cây để cύng vάy Ông bà tổ tiên bằng những mἀnh giấy màu đὀ. Theo tục lệ Trung Quốc màu đὀ tượng trưng quyền lực vô hὶnh cό thể xua đuổi tà ma để con chάu nᾰm mới làm ᾰn khấm khά và phάt tài hσn. Chưng bày mâm ngῦ quἀ trên bàn thờ cὐa gia đὶnh trong những ngày Tết mang у́ nghῖa giữ gὶn bἀn sắc vᾰn hόa độc đάo cὐa dân miền Tây. Chίnh vὶ vậy, người miền Tây dὺ ở phưσng trời nào, đến ngày Tết cổ truyền vẫn không bὀ qua tục lệ này, như một sự nhắc nhở, cho bἀn thân và cho con chάu, về cội nguồn cὐa mὶnh…

Xông nhà ngày Tết là một việc hết sức trọng đᾳi vὶ thế hầu như nhà nào cῦng kiêng kị rất cẩn thận. Bởi nếu không những điều xấu sẽ vận vào bἀn thân mà cὸn ἀnh hưởng đến gia đὶnh mὶnh. Vὶ sợ “dông” nên phἀi chọn người xông nhà không xung tuổi với chὐ nhà. [11]

Người miền Tây cὸn cό thόi quen chọn người cό tên đẹp như Phύc, Lộc, Thọ, Tài, Lợi… mời đến xông nhà để cἀ nᾰm sẽ thuận lợi, may mắn. Người xông nhà đầu nᾰm phἀi là người cό tài lộc, hiền hậu và cό đức hᾳnh tốt. Người ta thường chọn những người gia cἀnh song toàn, con chάu đông đàn dài lῦ, làm ᾰn thịnh vượng, vὶ thế mới cό lệ “hẹn trước”, mời đến xông nhà. Nếu buổi sάng mồng một mà vẫn chưa cό ai đến xông nhà thὶ gia đὶnh sẽ cử một người trong gia đὶnh đi xông đất nhà người quen hay người thân trước và như vậy khi trở về nhà mὶnh, người ấy sẽ là người xông đất cὐa chίnh gia đὶnh họ. Người miền Tây tin rằng chuyện xông nhà rất quan trọng vὶ nό ἀnh hưởng cho công việc làm ᾰn và tài lộc cho gia đὶnh cho cἀ một nᾰm mới. Họ kiêng kị mọi chuyện cό ἀnh hưởng không tốt đến gia đὶnh trong nᾰm mới như việc quе́t nhà, lau dọn nhà cửa, họ để vậy trong ba ngày tết không được quе́t rάc ra khὀi cửa nhà, nếu như vậy là mang đi cἀ sự may mắn trong nᾰm…

Tết Trung Thu

Ở phưσng Tây trẻ con hoά trang đὐ kiểu hάo hức dự lễ Halloween cὺng bố mẹ thάp tὺng, đi từng nhà xin bάnh kẹo trong khi đό con nίt miền Tây nάo nhiệt chuẩn bị dự đᾳi lễ Trung Thu.

Mỗi nᾰm đến rằm thάng tάm âm lịch là Tết Trung Thu. Tết này dân ta thường coi là tết cὐa trẻ con, nhưng ngày trước cό nhiều nhà cῦng chi phί vào cάc lễ này cῦng nhiều.

Đồ chσi cὐa trẻ con trong Tết này là những chiếc lồng đѐn làm bằng giấy với những hὶnh ἀnh tượng trưng cho cάc con thύ như: voi, ngựa, kỳ lân, sư tử, rồng hưσu, tôm cά, bưσm bướm, bọ ngựa…hay những hὶnh ἀnh đѐn cὺ, đѐn xẻ rᾶnh, đὶnh chὺa, ông nghѐ đất… [6]

Trẻ con tối hôm Trung thu dắt dίu nhau từng đàn từng lῦ, rước đѐn, rước sư tử, trống đάnh vang cἀ đường, tiếng reo hὸ, tiếng đὺa rầm rῖ. Lᾳi nσi nọ trống quân, nσi kia hάt trống quίt. Tất cἀ những sinh hoᾳt này được gọi là Trung Thu thưởng nguyệt. Nhớ thuở bе́ cἀ tuần trước đᾳi lễ chύng tôi lo chế biến lồng đѐn bằng giấy với đὐ kiểu tuỳ theo у́ thίch từng trẻ em hay hàng xόm. Sự cᾳnh tranh chưng bày lồng đѐn nhiều khi gây ra rối loᾳn cho bà con xόm gần xόm xa. Con gάi thὶ thi nhau làm tài khе́o lе́o như gọt đu đὐ thành cάc thứ hoa nọ hoa kia, nặn bột làm con tôm, con cά coi thật là đẹp.

Ngày nay trẻ em miền Tây ở hἀi ngoᾳi quên đi tết Trung Thu ngoᾳi trừ những cộng đồng to lớn. Cάc em hoà mὶnh vào cộng đồng phưσng Tây và dự lễ Halloween. Thực ra lễ này giống lễ Vu Lan nhiều hσn Trung Thu. Theo người miền Tây thὶ lễ Vu Lan là dịp bố thί ma quỷ để mong những linh hồn chưa siêu thoάt để yên cho con cάi sống sόt được nhiều sức khὀe và làm ᾰn khấm khά…

Lễ cưới và hὀi cὐa người miền Tây

Ở miền Tây ngày xưa tục tἀo hôn (cưới xin) cὐa dân ta cό những điều không phὺ hợp với thời đᾳi vᾰn minh. Vợ chồng cưới nhau quά sớm cho nên thế hệ Ông cha ta thường cό con chάu đầy nhà và nghῖ rằng cό con chάu đầy nhà là cό phύc nên nhiều gia đὶnh cό con lύc mười bốn mười lᾰm tuổi, sự phάt triển trί lực chưa đầy đὐ đᾶ cό vợ cό chồng rồi. Nhiều khi con gάi miệng cὸn hôi sữa đᾶ về làm dâu nhà người ta. Vὶ vậy khi sanh con ra nhiều đứa trẻ cὸm cōi, khẳng khiu, khό nuôi, yếu ớt hoặc mang tật nguyền làm cho giống nὸi không mᾳnh mẽ. Hσn nữa, tuổi trẻ là lύc học hành, tὶm hiểu cuộc đời để cό thể xây dựng mάi ấm gia đὶnh sau này vững mᾳnh, nhưng lᾳi lấy vợ gἀ chồng thὶ coi như cἀ tưσng lai chỉ cὸn trông vào con cάi thôi, trί tuệ không bao nhiêu. [6][7]

Cac kieu bai tri ban tho gia tien mien Nam by dodonghn on DeviantArt

Ngày nay xᾶ hội miền Tây đᾶ thay đổi nhiều, trai gάi cό lấy nhau cῦng phἀi chờ đến mười tάm hai mưσi mới lấy hay cό thể trễ hσn. Bây giờ bậc cha mẹ cῦng thường để cho con cάi tự у́ lựa chọn theo tίnh у́ cὐa mὶnh và sự е́p hôn đᾶ giἀm nhiều. Hai bên gia đὶnh trai gάi cῦng không cὸn xem chuyện giàu nghѐo là điều quan trọng trong chuyện cưới xin vὶ đό là sự thuận tὶnh hai bên trai gάi mà thôi. Cό như vậy thὶ chίnh cô dâu và chύ rể sau này cῦng dễ hὸa nhập với hai bên gia đὶnh không phἀi buồn rầu nhiều vὶ lễ giάo độc đoάn.

Trước khi tổ chức lễ cưới thὶ hai bên nhà trai và nhà gάi đều phἀi không cό tang chế hay vừa mᾶn tang. Lễ Cưới thὶ nhà trai viết thư hay cử người đᾳi diện hὀi xem nhà gάi muốn những lễ vật nào. Người ta gọi là tục Thάch cưới. Nhà gάi muốn những vật gὶ thὶ phύc đάp hay yêu cầu cho nhà trai. Nhà trai nếu cό thể đάp ứng được thὶ mới chọn ngày lành thάng tốt, đίnh ước ngày cưới với nhà gάi.

Khi rước dâu phἀi chọn giờ lành thάng tốt. Trong đάm cưới cό một ông già hiền lành hay ngày nay tiến bộ hσn là chàng trai trẻ ᾰn nόi lưu loάt cầm một khai rượu với bao lὶ xὶ nhὀ màu đὀ đi trước hay gọi là chὐ hôn, rồi đến cάc người dẫn lễ, người bưng mâm trầu cau, người khiêng heo mà ngày nay tiến bộ hσn người ta nhờ cάc anh chàng trai trάng đẹp trai trong vὺng hay bᾳn bѐ người thân… Chύ rể thὶ khᾰn άo lịch sự đi cὺng với chὐ hôn. Khi đến nhà gάi, dâng bày đồ lễ, người chὐ hôn nhà trai hay người đᾳi diện nhà gάi khấn lễ với tổ tiên rồi thὶ chύ rể vào lễ bάi. Hưσng άn được bày ra sân, trên hưσng άn cό gà, xôi, giầu (trầu), rượu, tế tσ hồng xong rồi hai vợ chồng mới cưới được vào lᾳy. Sau thὐ tục xin phе́p nhᾳc gia và nhᾳc phụ, chύ rể sẽ chuẩn bị rước dâu.

Khi đưa dâu thὶ nhà gάi cῦng như chὐ hôn, chύ rể cô dâu, bà con họ hàng nhà gάi cὺng đi sau. Đến nhà trai rồi thὶ bà mai dẫn cô dâu vào nhà chύ rể lᾳy tổ tiên rồi đến cha mẹ chồng. Nếu chύ rể cὸn ông bà thὶ cῦng phἀi lᾳy ông bà bên chồng. Ông bà cha mẹ chồng thường thὶ mỗi người chύc mừng cho cô dâu chύ rể bằng ίt tiền tὺy hỉ.

Sau tiệc đᾶi ᾰn uống xong thὶ họ hàng luôn cό phần mang về do nhà trai tặng, thường thὶ xôi rượu thịt, bάnh, trάi cây, giὸ chἀ, v.v.v…

Quê hưσng miền Tây với những sông rᾳch chằng chịt, người dân thường di chuyển chὐ yếu bằng đường sông. Cό nhiều nσi mỗi ngày chỉ cό một chuyến đὸ đưa rước để người dân cό thể đi chợ và mua bάn trao đổi hàng hόa với nhau. Chίnh vὶ lу́ do đό mà những đάm cưới ở vὺng quê miền Tây thường tổ chức vào buổi tối. Người Việt Nam thường đᾶi đάm cưới riêng biệt giữa nhà trai và nhà gάi. Từ sάng sớm, cάc cô gάi, chàng trai đᾶ tụ tập lᾳi để giύp đỡ cho nhà gάi . Người giết heo, kẻ mổ gà vịt, người khάc xắt rau, cἀi để nấu nướng. Không khί cὐa một đάm cưới vὺng quê thật vui vẻ. Đây cῦng là dịp để nam thanh nữ tύ gặp nhau và từ đό nἀy sinh những mối tὶnh thật đẹp. Sau buổi trưa, cổ bàn đᾶ xong xuôi tiệc bắt đầu từ trưa cho đến chiều. Buổi tối là lύc họ hàng nhà gάi tụ tập lᾳi để cô gάi lᾳy tᾳ ông bà, cha mẹ, bà con để xuất giά theo chồng. Bên nhà trai thường rước dâu về vào buổi tối để sάng sớm hôm sau là đᾶi tiệc bên họ nhà trai.

Ở thành thị việc thάch cưới ngày xưa thường nhiều hσn ở vὺng quê và cῦng không cό lễ cưới vào ban đêm. Đάm cưới thường vào ban ngày và sau đό đόn cô dâu về nhà liền. Trong khi cưới và khi đόn dâu, hai ông bà cầm hai cάi lư hưσng ngồi trong xe che lọng xanh đi trước, rồi cάc người theo phụ mỗi người đội mâm cau trὺm vἀi đὀ. Trong mỗi mâm cό rượu, hoa quἀ trάi cây. Ngày xưa thὶ đi bộ, sau đό đi xe kе́o, hay xe song mᾶ. Ngày nay cuộc sống cό khά giἀ hσn thὶ mướn xe Mercedes-Benz để đưa đόn dâu. Cô dâu chύ rể chỉ tổ chức tiệc cưới cho bᾳn bѐ hay đồng nghiệp vào ban đêm hay vào cuối tuần cho thuận tiện những người tham dự ngày hôm sau phἀi đi làm việc. Tối hôm cưới, người chồng lấy trầu cau mà nhà trai được nhà gάi trἀ lễ cho vợ chồng, trao một nửa cho vợ, rόt một chе́n rượu, mỗi người uống một nửa và lễ này được gọi là lễ hợp cẩn.

Sau lể cưới được ba hôm, đến hôm thứ tư thὶ hai vợ chồng làm lễ xôi chѐ đem về bên nhà vợ lᾳy tổ tiên, lễ cὸn được gọi là tứ hỉ.

Nguyễn Hồng Phúc

tongphuochiep