Đọc khoἀng: 11 phύt

Lịch sử 100 nᾰm Tύc Cầu Việt Nam

Dân tộc Việt Nam xưa nay vốn cό truyền thống thượng vō, nên rất coi trọng việc rѐn luyện cσ thể hằng ngày như là phưσng tiện để mà phάt triển quân sự. Đά cầu là một trong những môn chσi rất được mọi tầng lớp xᾶ hội cάc thời Lу́, Trần, Hậu Lê, Nguyễn… ưa thίch và được coi đây là xuất xứ cὐa môn Tύc Cầu Việt Nam, chίnh thức thành hὶnh hσn 100 nᾰm qua.

Doi Tuyen Tuc Cau VNCH

Theo tài liệu, thὶ đội tύc cầu đầu tiên cὐa nước ta ra đời vào nᾰm 1906 tᾳi Gia Định. Hai mưσi nᾰm chiến tranh (1955-1975) với bao nhiêu nỗi buồn bom đᾳn nhưng cῦng là thời kỳ huy hoàng nhất cὐa nền tύc cầu Nam Việt Nam, chẳng những trong khu vực Đông Nam Á, mà tiếng thσm cὸn bay bổng tận làng bόng quốc tế với những tên tuổi Phᾳm Vᾰn Rᾳng, Phᾳm Vᾰn Mў, Đỗ Thới Vinh, Phᾳm Huỳnh Tam Lang, Lâm Hồng Châu…

Ở Miền Bắc xᾶ nghῖa, từ nᾰm 1964 cάc giἀi Tύc Cầu thường diễn ra trên cάc sân vận động Hἀi Dưσng, Thάi Bὶnh, Bắc Giang… mà không tổ chức tᾳi Hà Nội, vὶ sợ mάy bay Mў oanh tᾳc. Nᾰm 1965, đội tuyển Bắc Việt tham dự Giἀi Tύc Cầu Hữu Nghị được tổ chức tᾳi sân vận động Bὶnh Nhưỡng (Bắc Hàn) gồm cάc đội banh Trung Cộng, Nam Dưσng, Cam Bốt, Guinee, Bắc Cao. Đội Bắc Việt đứng hᾳng ba. Nᾰm 1966, Liên Sô đά giao hữu và thua Bắc Việt 1-0. Cῦng nᾰm 1966, trong giἀi Ganefo tổ chức tᾳi Nam Vang gồm 10 nước tham gia, đội Bắc Việt lᾶnh huy chưσng đồng. Nόi chung, trước nᾰm 1975, Bắc Việt cῦng cό một đội Tύc Cầu, gồm Nguyễn Vᾰn Vῖnh (thὐ môn) và cάc cầu thὐ Hiếu, Thêm, Hiền, Hiển, Long, Vinh, Thọ, Ngọc, Phàn, Chinh… tuy nόi là tham dự nhiều nσi nhưng chẳng đem về cho quê mẹ một chiến thắng nào đάng kể, vὶ lύc đό Đἀng tᾳi Bắc Bộ Phὐ chỉ trᾰm phưσng ngàn kế, để mà làm sao cưỡng chiếm cho được miền Nam, nên đâu cὸn sức lo cho thể thao, Tύc Cầu… những mόn hàng được coi là xa xỉ, vô ίch trong thế giới cάc nước xᾶ hội chὐ nghῖa.

Đội Tuyển Tύc Cầu Miền Nam Việt Nam

Nᾰm 1959, lần đầu tiên đội tuyển Tύc Cầu Việt Nam Cộng Hὸa đᾶ đoᾳt được huy chưσng Vàng tᾳi Đông Nam Á Vận Hội (không cό sự tham dự cὐa Nam Dưσng và Phi Luật Tân). Kỳ đό, phάi đoàn thể thao Nam Việt Nam tham dự rất nhiều môn thi đấu như quyền Anh, bσi lội, bόng bàn, bόng chuyền, bόng rổ, xe đᾳp, điền kinh và Tύc Cầu, được tổ chức tᾳi Thάi Lan. Về đội tuyển Việt Nam Cộng Hὸa cό Phᾳm Vᾰn Rᾳng (thὐ môn), Nguyễn Vᾰn Cụt, Phᾳm Vᾰn Hiếu, Nguyễn Ngọc Thanh, Lê Vᾰn Hổ (Myo), Nguyễn Vᾰn Nhung, Đỗ Thới Vinh, Hά, Đỗ Quang Thάch, Nguyễn Vᾰn Tư. Đội tuyển Việt Nam vào chung kết hᾳ đội Thάi Lan 3-1 và được chίnh tay Hoàng Thάi Tử Xiêm trao chiếc cύp vàng, tᾳi sân vận động.

Tam Lang 200x300

Phᾳm Huỳnh Tam Lang nâng cao cύp Vàng Merdeka, tổ chức tᾳi Mᾶ Lai Á nᾰm 1966

Trước đό ở miền Nam, cό trung phong đội AJS (Association de la Jeunesse Sporttive), tức là Đội Cἀnh Sάt Quốc Gia sau này, cầu thὐ Phᾳm Vᾰn Mў, nổi danh trong làng bόng Đông Nam Á là “Cọp Đồng Nai” qua kў thuật chσi bόng, cύ sύt trời giάng, tốc độ nước rύt phi thường. Bên cᾳnh cὸn cό Phᾳm Vᾰn Rᾳng, từng được tᾳp chί thể thao hàng đầu cὐa Phάp là tờ ‘France Football’ vinh danh là thὐ môn số 1 cὐa nền Tύc Cầu Châu Á, khi đội tuyển Việt Nam Cộng Hὸa đᾶ thắng đội banh Do Thάi 2-0, trong khuôn khổ vὸng loᾳi, để được tham dự Thế Vận Hội nᾰm 1964. Trận đấu diễn ra trên sân vận động Cộng Hoà, do công cὐa Ngôn và Quang. Nhờ những thành tίch trên, nên đội tuyển tύc cầu Việt Nam Cộng Hὸa đᾶ cό 4 cầu thὐ là Phᾳm Vᾰn Rᾳng, Nguyễn Ngọc Thanh, Đỗ Thới Vinh, và Nguyễn Vᾰn Ngôn, được vào đội tuyển Châu Á, do Thiết tύc cầu đᾳi vưσng Hưσng Cἀng là Lу́ Huệ Đường làm huấn luyện viên và Peter Velappan phụ tά.

Nᾰm 1966, đội tuyển Việt Nam Cộng Hὸa lᾳi lập thêm kỳ tίch khi đoᾳt cύp vàng Merdeka, tổ chức tᾳi Mᾶ Lai Á. Tham dự lύc đό gồm cό Lâm Hồng Châu (thὐ môn), Lᾳi Vᾰn Ngôn, Phᾳm Vᾰn Lắm, Vᾰn Cό, Phᾳm Huỳnh Tam Lang, Nguyễn Vᾰn Chiêu, Nguyễn Vinh Quang, Nguyễn Vᾰn Ngôn, Dưσng Vᾰn Thà, Đỗ Thới Vinh, Nguyễn Vᾰn Mộng, trên sân cὀ, đội banh Việt Nam đᾶ liên tiếp hᾳ Tân Gia Ba (5-0), Nhật (3-0), Mᾶ Lai Á (5-2), Đài Loan (6-1) và thua Ấn Độ (0-1). Cuối cὺng Việt Nam vào chung kết với Miến Điện. Trong trận này, đối phưσng tấn công Việt Nam tới tấp và ba lần banh vào khung thành cὐa thὐ môn Lâm Hồng Châu nhưng đều bị gᾳt ra ngoài, nhờ tài nghệ phi thường cὐa cặp trung phong Vᾰn Cό – Tam Lang và thὐ môn Châu. Đến phύt 68, Tam Lang cướp được banh dẫn thẳng vào tuyến địch và sύt vào cầu môn Miến, đem về chiếc cύp vàng vô địch cho quê hưσng.

Tᾳi Đông Nam Á Vận Hội kỳ IV nᾰm 1967, đội Tύc Cầu Việt Nam Cộng Hὸa lᾳi đoᾳt huy chưσng Bᾳc khi thắng Lào 5-0, Thάi Lan 5-0 và thua Miến Điện 1-2 khi vào chung kết. Trong trận đό, hội tuyển Việt Nam cό Lâm Hồng Châu (thὐ môn), Hồ Thanh Chinh, Lᾳi Vᾰn Ngôn, Nguyễn Vᾰn Mộng, Phᾳm Huỳnh Tam Lang, Nguyễn Vinh Quang, Dưσng Vᾰn Thà, Nguyễn Thάi Hưng, Đỗ Thới Vinh, Vō Bά Hὺng, Lê Vᾰn Đức, Nguyễn Vᾰn Thuận, Hồ Thanh Cang, Quang Kim Phụng, Nguyễn Vᾰn Chiêu, Cὺ Sinh, Nguyễn Vᾰn Ngôn, Trưσng Vᾰn Tư. Nᾰm 1973, tᾳi Đông Nam Á Vận Hội ở Tân Gia Ba, đội tuyển Việt Nam lᾳi giành Huy chưσng bᾳc, sau khi vào chung kết lᾳi thua Miến Điện khi trận đấu chỉ cὸn 8 phύt thὶ kết thύc với tỷ số 3-2.

Trong nỗi thᾰng trầm cὐa tύc cầu Việt Nam Cộng Hὸa từ 1955-1975, chỉ cό một điều đάng tiếc được bάo chί thời đό ghi nhận là sự xung đột giữa trung phong Ứng cὐa đội Cἀnh Sάt Quốc Gia và tiền vệ Tống Mành cὐa đội Tổng Tham Mưu; khi tranh giành chức vô địch trên sân cὀ, Mành chẹn gᾶy chân Ứng. Tuy nhiên đό chỉ là chuyện rất thường trên sân cὀ. Điều quan trọng nhất là hầu như tất cἀ cάc cầu thὐ cὐa Việt Nam Cộng Hὸa, hiện cὸn sống tᾳi Sài Gὸn khi được bάo chί thành Hồ phὀng vấn đều tὀ ra xύc động và luyến tiếc thời vàng son cὐa nền Tύc Cầu miền Nam, giờ đây gần như tuyệt vọng trước tệ nᾳn tham nhῦng và cά độ cὐa cάi gọi là đội tuyển quốc gia khi mang chân tới đά tᾳi cάc sân cὀ xứ người, mà tỷ số thắng thua đᾶ được định trước bằng tiền thưởng.

Pham Van Rang 251x300

Phᾳm Vᾰn Rᾳng, thὐ môn đội tuyển Việt Nam Cộng Hὸa 1959

Dưσng Vᾰn Thà, một cầu thὐ lừng danh là ‘thần mᾶ’ cὐa đội tuyển miền Nam từ 1967-1974, cho biết trước nᾰm 1975 là thời kỳ cực thịnh cὐa Tύc Cầu Việt Nam, qua nghệ thuật nhồi bόng cὺng với tinh thần kỷ luật, tự giάc và sự luyện tập. Cὸn Lê Vᾰn Tâm (cha Lê Huỳnh Đức, trung phong số 1 cὐa Việt Nam ngày nay), nhắc lᾳi trận đấu giữa Việt Nam và Nam Hàn trong giἀi King’s cup ở Thάi Lan nᾰm 1970, Việt Nam thắng nước này 1-0, qua cύ sύt phᾳt cὐa Vō Thành Sσn và Lê Vᾰn Tâm đội đầu.

Thế mà ngày nay, đội bόng cὐa Việt Nam càng ngày càng sa sύt, trong khi đό Nam Hàn chẳng những lừng lẫy tᾳi Á Châu mà cὸn được chen chân vào cάc kỳ Thế Vận Hội, điển hὶnh là kỳ World Cup 2006 tᾳi Đức sắp tới. Riêng Đỗ Cầu cho biết, cầu thὐ Việt Nam Cộng Hὸa khi dự cάc cuộc tranh giἀi ở cάc quốc gia bᾳn, đều được đồng bào địa phưσng, thưσng mến, trân trọng vὶ bἀn chất cὐa cầu thὐ Việt Nam hiền lành, đứng đắn, biết tôn trọng kỷ luật trên sân cὀ cῦng như đᾶ giao đấu rất dῦng mᾶnh, nhiệt tὶnh để giành vinh quang danh dự về cho màu cờ, sắc άo cὐa dân tộc. Sau nᾰm 1975, cάc cựu cầu thὐ miền Nam như Phᾳm Huỳnh Tam Lang (1*), Quἀng Trọng Hὺng, Cao Cường (2**), Dưσng Vᾰn Thà… làm huấn luyện viên thể thao, Nguyễn Kim Hằng bάn cà phê, Tư Lê lάi taxi, Nguyễn Vᾰn Mộng, Đinh Công Hoàng… thὶ ẩn dật…

Viết chuyện người khiến hồn thêm bồi hồi khi nghῖ tới quê hưσng và những ngày xa cῦ, nhất là Phan Thiết quê tôi, vὺng đất đam mê đά banh như là mόn ᾰn tinh thần không sao thiếu được. Trước khi Việt Cộng cưỡng chiếm được Việt Nam Cộng Hὸa ngày 30/04/1975, Bὶnh Thuận là một trong những tỉnh cό phong trào thể thao rất mᾳnh, mà tiêu biểu là môn tύc cầu. Từ nᾰm 1962-1968, hàng nᾰm Bὶnh Thuận đều tham gia giἀi Liên quân khu, gồm 11 đội bόng cὐa cάc tỉnh Quἀng Ngᾶi, Pleiku, Kontum, Darlac, Bὶnh Định, Phύ Yên, Khάnh Hoà, Ninh Thuận, Lâm Đồng, Tuyên Đức và hầu như chức vô địch trong những lần tổ chức ấy, khό cό đội nào hσn được Bὶnh Thuận.

Nᾰm 1971, tᾳi giἀi vô địch toàn miền Nam, với sự tham dự cὐa 43 đội từ cάc tỉnh thị và 4 quân khu, đội bόng Bὶnh Thuận, đᾶ đoᾳt chức vô địch Tύc Cầu toàn quốc, sau khi hᾳ đội Mў Tho với tỷ số 2-1 tᾳi sân vận động Cộng Hoà. Ngoài ra đội Bὶnh Thuận cὸn đά giao hữu với cάc đội chuyên nghiệp lύc đό tᾳi Sài Gὸn như Quan Thuế, Không Quân, Hἀi Quân và Cἀng. Cάc cầu thὐ Tam Lang, Dưσng Vᾰn Thà, Nguyễn Vᾰn Ngôn, Vō Thành Sσn, Cὺ Sinh, Phᾳm vᾰn Rᾳng… mᾰc dὺ chσi hay, nổi tiếng và chuyên nghiệp nhưng khi đụng với Phan Thiết, cῦng rất e dѐ và thάn phục.

Đό cῦng là do công dὶu dắt cὐa ông bầu Tᾰng Khάnh (nhà sάch Vui Vui), và cάc ông Quἀn Đầu, Ba Hoàng (nước mắm Vῖnh Hưσng), Khάnh Cao. Nhưng đặc biệt nhất phἀi kể tới công cὐa ông Bầu Ba Toᾳi đᾶ chiêu dụ được nhiều cầu thὐ danh tiếng ở tỉnh ngoài về đά cho Phan Thiết như Đỗ Thới Vinh, từng đά cho cάc đội Quân Cụ, Quan Thuế, Tổng Tham Mưu tᾳi Sài Gὸn. Vinh với chiếc đầu hόi, sống mῦi dọc dừa, đôi mắt sâu sâu và nước da ngâm đen, đᾶ tᾳo cho đồng đội nhiều cσ may dứt điểm khung thành địch. Vinh đang ở trong đội tuyển miền Nam thὶ được chọn vào đội tuyển Quốc Gia tham dự giἀi Đông Nam Á Vận Hội.

Cầu thὐ Trần Ta, em ruột cầu thὐ Trần Nе́o, sinh tᾳi Phύ Trinh, Phan Thiết, nᾰm 18 tuổi là cầu thὐ cὐa đội trường Trung Học Phan Bội Châu, giύp đội đά bᾳi trường Trung Học Vō Tάnh, Nha Trang, đoᾳt chức vô địch Tύc Cầu cấp tỉnh miền Trung. Sau Trần Ta về đầu quân cho đội Thưσng Khẩu cὐa Bầu Quyền. Rồi được tuyển chọn vào Đội Tύc Cầu Thanh Thiếu Niên Miền Nam, tham dự nhiều nước Đông Nam Á như Phi Luật Tân, Mᾶ Lai Á và Nam Dưσng. Từ nᾰm 1961 trở về sau, tài nᾰng cὐa cầu thὐ Trần Ta người Phan Thiết đang lên vὺn vụt thὶ đột nhiên anh bị tử nᾳn nᾰm 1966 trên đường từ Sài Gὸn đi Đà Lᾳt. Người ta đᾶ tὶm thấy xάc Ta và chiếc xe gắn mάy hiệu Sprint dưới lῦng sâu cὐa đѐo Blao, Quốc Lộ 20.

Tuy nhiên cῦng cό nguồn tin nόi là Trần Ta bị Việt Cộng chận đường giết rồi xô xuống đѐo làm như là một tai nᾳn giao thông, câu chuyện xὶ xào một thời gian rất lâu trong giới mộ điệu thể thao tᾳi Phan Thiết. Hai anh em Trần Mai và Trần Đάng cῦng được Bầu Toᾳi chiêu mộ từ Huế vào, đά cho đội banh Phan Thiết. Nhiều nᾰm liền, cἀ hai rất được hâm mộ vὶ đều là trụ cột làm bàn, sάt bόng mᾳnh, lừa giὀi, đưa đội bόng Bὶnh Thuận đoᾳt được nhiều giἀi tᾳi miền Trung và toàn quốc. Sau nᾰm 1957, hai anh vὶ lу́ do gia cἀnh nên trở về Huế và gia nhập đội tuyển miền Trung từ giai đoᾳn 1961-1963.

Tόm lᾳi, ngoài cάc cầu thὐ trên, thành phần đội tύc cầu Bὶnh Thuận-Phan Thiết gồm cό: Thὐ môn Đᾳi, Du (thập niên 50,60). Hậu vệ Xây, Bụt (sau bị hư một mắt), Lâu (được mệnh danh là trụ đồng), Ngọ (bύa). Hàng tiền vệ cό Thσm, Nе́o (anh ruột Trần Ta), Phối, Nhiều, Minh. Tiền đᾳo Mỉn (chết trong tὺ cἀi tᾳo VC nᾰm 1975), Phê, Tὺng (nᾰm 1970 được tuyển vào Đội Thanh Thiếu Niên Miền Nam, tham dự cάc giἀi Đông Nam Á), Quang. Hàng Trung phong cό Hoan dὺ chỉ thuận chân mặt nhưng là một trong những kiện tướng làm bàn hàng đầu cὐa Đội.

Phan Thiết cὸn cό Huyền Vῦ, là một kу́ giἀ thể thao nổi tiếng qua những bài tường thuật cῦng như bὶnh luận cάc trận cầu quốc tế tᾳi sân cὀ, trên làn sόng phάt thanh Sài Gὸn, được phόng đi cὺng khắp. Do trên nhiều người không cό thὶ giờ vὶ bận rộn sinh kế, công vụ, chỉ cần mở mάy thu thanh cῦng đὐ cἀm thấy như mὶnh đang tham dự trận đά một cάch thίch thύ. Giọng tường thuật cὐa ông rất truyền cἀm, thu hύt được nhiều người nghe cῦng như άi mộ.

Ông cῦng là kу́ giἀ cὐa nhiều tờ bάo, viết nhiều bài tường thuật rất cό giά trị. Theo Đinh Vᾰn Ngọc, vὶ ông với bἀn tίnh ᾰn ngay nόi thật cὐa người Phan Thiết, thấy sao nόi vậy, không bưng bợ hay phe cάnh cά nhân nên va chᾳm nhiều người, nhất là giới thể thao và đồng nghiệp. Ông tên thật là Nguyễn Ngọc Nhung, sinh tᾳi Phύ Trinh Phan Thiết, chὐ bύt tᾳp chί thể thao hàng tuần và bάo Nguồn Sống trước nᾰm 1975… Ngoài ra cῦng kể thêm một kу́ giἀ thể thao khάc cὐa Bὶnh Thuận là Thanh Điều kiêm Trọng tài cάc trận tύc cầu giao hữu trên sân cὀ Phan Thiết Huyền Vῦ vừa qua đời tᾳi Hoa Kỳ.

Trước nᾰm 1975, những ông bầu tύc cầu nổi tiếng cὐa Phan Thiết như Tᾰng Khάnh, Ba Hoàng, Khάnh Cao, Ba Toᾳi… là những nhà mᾳnh thường quân rất quan tâm tới đội tuyển cὐa tỉnh nhà. Tiệm cà phê Phύ Ngữ là nσi thường trực tập trung cάc cầu thὐ cῦng như giới hâm mộ, mỗi buổi sάng để bàn chuyện thể thao. Trong những khi cό trận đấu, trước khi đội ra sân, cάc cầu thὐ tập trung tᾳi Phύ Ngữ, vừa uống cà phê, vừa lắng nghe Huấn Luyện Viên Nguyễn Vᾰn Quới, nguời Hόc Môn, Gia Định, đᾶ từng đά cho cάc đội AJS, Cἀnh Sάt Quốc Gia và Đội Tuyển Miền Nam. Ông Quới được Đᾳi Tά Ngô Tấn Nghῖa chọn về làm huấn luyện viên trưởng cho đội tuyển Tύc Cầu Phan Thiết, nhờ vậy mới đᾳt được nhiều thành quἀ tốt đẹp.

Vậy mà cῦng bốn chục nᾰm rồi đό, nhưng không làm sao quên được những thάng Sάu mὺa hѐ, ngồi trong lớp học hay đi dọc theo con đường Nguyễn Hoàng, bất chợt nhὶn thấy hoa Phượng chύm chίm nở hoa, là lὸng lᾳi bồi hồi xύc động và vui tới rớm lệ khi giờ cuối cὺng đᾶ hết, học trὸ lớn nhὀ ai cῦng nhấp nhὀm chờ lên tàu để trở về quê cῦ, cό thầy me đợi em trông, trên đường làng huyết lệ nở thành bông và vườn rộng nhiều trάi cây ngon ngọt, như Xuân Tâm đᾶ viết, mà bọn học trὸ nhὀ ngày xưa ai cῦng thuộc.

Nhưng làm sao quên được những niềm vui ấu thσ, những ngày theo bᾳn bѐ đά banh hay leo tường vào sân vận động để mà xem chui những trận giao đấu banh giữa cάc đội học sinh Trung Học Phan Bội Châu với đội tuyển Phan Thiết và cάc đội banh danh tiếng tᾳi Sài Gὸn.

Nhật Trường Trần Thiện Thanh trước khi trở thành ca nhᾳc sῖ nổi tiếng cὐa Việt Nam, từng là thὐ môn cὐa đội Tύc Cầu Trung Học Phan Bội Châu – Phan Thiết.

Chύ thίch:

(1*) Cầu Thὐ Phᾳm Huỳnh Tam Lang, thὐ quân cὐa đội tuyển VN (hὶnh chụp ở trên) cῦng cό một thời là chồng cὐa Nữ Nghệ Sῖ Bᾳch Tuyết.

(2**) Xin đίnh chάnh với người viết là 2 Cầu thὐ được nêu tên ở trên là Quἀng Trọng Hὺng và Cao Cường không phἀi cὐa miền Nam mà là cὐa miền Bắc thuộc Câu Lᾳc Bộ Thể Dục Thể Thao Quân Đội cὸn gọi tên khάc là Thể Công cὐa Hà Nội

Mường Giang