Đọc khoἀng: 4 phύt

ATM (Automatic Teller Machine) – là một thiết bị tự động cho phе́p cάc khάch hàng cὐa nhà bᾰng rύt tiến và kiểm tra tài khoἀn (compte bancaire, account) cὐa họ mà không  cần nhân viên ngân hàng, không cần phἀi tới nhà bᾰng cὐa mὶnh vὶ bất cứ mάy ATM nào cῦng cό thể dὺng được. Cό nhiều ATM cῦng cό thể cho phе́p gởi tiền hay chѐque, chuyển tiền từ những ngân khoἀn cὐa họ.

Ai đᾶ sάng chế ra mάy phάt  tiền?

Nhiều người bàn cᾶi về chuyện ai là cha đẻ cὐa mάy phάt tiền tự động ATM. Cό người cho là nhà phάt minh Thổ Nhῖ Kỳ Luther George Simjian. Cό người cho là Don Wetzel.  Một số khάc cho là John Shepherd-Barron John D. White tiếp xύc với ATMmachine.com và đưa ra nhiều lу́ lẽ rất hiển nhiên rằng John Shepherd-Barron là người phάt minh ra ATM chớ không  phἀi Don Wetzel. Cῦng như  John D. WhiteJames Goodfellow  người Tô Cάch Lan (Scotland) cῦng liên lᾳc với ATMMachine.com và  kết luận giống như White. Khi bằng phάt minh cὐa mάy ATM mà ta biết chưa άp dụng nhiều nᾰm sau Simjian thὶ sự nhầm lẫn vẫn cὸn. Lу́ do cὐa sự nhầm lẫn là  John Shepherd-Barron  ở vưσng quốc Anh, James Goodfellow  ở Scotland trong lύc những người khάc thὶ ở Hoa Kỳ.

Luther George Simjian

IVào những nᾰm cὐa thập niên 30, Luther George Simjian bắt đầu làm một kiểu ATM không được thành công cho mấy, nhưng  ông  đᾶ đᾰng kу́ bằng  phάt minh. Ông là người đầu tiên cό у́ sάng tᾳo ra một cάi mάy để trong  một cάi lỗ cὐa bức tường để khάch hàng giao dịch tài chίnh (financial transaction). у́ tưởng này gặp sự nghi ngờ lớn. Bắt đầu nᾰm 1939, Simjian  đᾰng  kу́ 20 bằng sάng chế cho việc này  và thuyết phục một ngân hàng  mà ngày nay là Citicorp cho ông thử. Sau 6 thάng, nhà  bᾰng cho là nhu cầu tiêu thụ ίt .

John Shepherd-Barron:

Vào những  nᾰm 60 John Shepherd-Barron nghῖ ra một mάy phάt tiền mặt (cash dispenser).  Thời kỳ đό ông làm giάm đốc quἀn lу́ cho  De La Rue Instruments. Hiện  nay De La Rue chế tᾳo ra mάy phάt tiền mặt. Thật ra De La Rue chỉ chế ra 1 phần 5 số mάy trên thế giới. Nᾰm 1967 mάy phάt tiền đầu tiên được đặt tᾳi  chi nhάnh cὐa ngân hàng  Barclays Bank  tᾳi London, Anh quốc. Sau đό ông giới thiệu sἀn phẩm cὐa mὶnh cho 2000 chὐ ngân hàng ở Miami trong một cuộc hội thἀo. Ngày 31 thάng 12 nᾰm 2004, Shepherd-Barron được Nữ hoàng Anh quốc  tặng cho huân chưσng Officer of the Order of the British Empire, (OBE).

James Goodfellow

Là kў sư phάt triển cho công ty Smiths Industries Ltd, . Nᾰm 1965 James Goodfellow  đưa ra đề άn phάt triển một mάy phάt tiền mặt tự động . Chubb Lock & Safe Co. lo sἀn xuất ra thiết bị chứa an toàn và mάy mόc cho ATM. Lẽ đưσng nhiên là ông Goodfellow thiết kế một hệ thống cό thể  chấp nhận thẻ cό thể đọc được những  encrypted cὐa mάy, nσi đό ông thêm vào keypad số (numeral keypad) . Phάt minh cὐa ông được bằng sάng chế  vưσng quốc Anh  số  1,.197,183, ngày 2 thάng 5, 1966  và bằng sάng chế Mў số 3,905,461 bἀo vệ và được bἀo vệ trên nhiều nước khάc. Bằng sάng chế Mў cὐa ông vẫn cὸn miêu tἀ chức nᾰng cὐa ATM sau gần 40 nᾰm. Những  mάy này được đưa ra thị trường bời công ty Chubb LTD và được thiết bị cho toàn  nước Anh vào thập niên 60 và đầu thập niên 70. 

Don Wetzel, Tom Barnes và George Chastain

Nᾰm 1968, nhân cuộc phὀng vấn cὐa NMAH,  Don Wetzel, phό giάm đốc Kế hoᾳch sἀn phẩm (Product Planning) tᾳi Docutel, một công ty phάt triển mάy quἀn lу́ hành lу́ tự động  nόi là ông đᾶ bἀo vệ  bằng sάng chế  mάy ATM với  hai cộng sự viên  là Tom Barnes, kў sư cσ học, và George Chastain, kў sư điện. Don Wetzel  dὺng 5 triệu dollars để phάt triển mάy ATM cὐa họ.

money, machine, cash, cards, bank, terminal, atm, automated teller machine, credit cards, debit card, cash card, withdraw money

pxhere

John D. White

John D. White nόi tᾳi trang web ATMmachine.com  rằng  công trὶnh cὐa ông bắt đầu từ nᾰm 1968. Ông nόi là mάy ATM đầu tiên được đặt tᾳi Rockville Center, LI  rồi sau đό tᾳi  Chemical Bank vào thάng 8 nᾰm 1973.  Thiết kế cὐa ông được bἀo vệ ngày 9/5/1973 cho tổng công ty Docutel Corporation. Mάy được đặt tên là   “Credit Card Automatic Currency Dispenser”. Ông White cung cấp vᾰn bằng phάt minh cό tên John D. White và Kenneth Goldstein, Docutel Corporation kу́ trên vᾰn bằng.  Mάy cὐa ông giống mάy ATM hiện đᾳi, nghῖa là “cἀ hai code, nguyên thὐy  và cập nhậ, đều được đổi khόa để chống trộm”, giống như mάy thời nay. Mάy ATM được lập trὶnh với cάc khόa an toàn, cάc mật mᾶ (code) được thay đổi và làm khuấy trộn  giữa ATM, nhà bᾰng và bộ xử lу́ mᾳng (network processor) để ngᾰn ngừa những sự dὺng gian lận thẻ tίn dụng để vô mάy ATM.

Tranh giành chức cha

Sự trao tặng huân chưσng cho John Shepherd Barron không làm cho James Goodfellow bằng lὸng. Ông kể rằng ông được giao phό làm dự άn mάy phάt tiền tự động, và để bἀo đἀm an toàn cho khάch hàng, ông đᾶ tưởng tượng ra tất cἀ, kể cἀ cάch dὺng chỉ tay, nhận tiếng nόi hay dὺng sinh trắc học (biometry). Ông khẳng định rằng chίnh ông  là tάc giἀ cὐa khάi niệm (conception) về thẻ cryptе́, nhờ số mật mᾶ riêng.

John Shepherd-Barron lᾳi nόi rằng ông chưa từng nghe ai nόi về James Goodfellow và nhắc lᾳi rằng chίnh ông là người đầu tiên  xây dựng mάy phάt tiền chᾳy bằng cάc tấm chѐque từ (chѐque magnе́tique) được mᾶ hόa bằng carbon phόng xᾳ C14

Nhã Chân

vietsciences