Đọc khoἀng: 5 phύt

Nếu bᾳn không tin dị đoan và không sợ rông trong thάng đầu nᾰm thὶ tôi xin bᾳn… hui nhị tỳ với tôi chσi. Hui nhị tỳ là một động từ kinh khὐng, kinh khὐng cho đến nỗi người ta không dάm nόi tiếng Việt mà lᾳi dὺng tiếng Tàu để cho cάi nghῖa bί ẩn cὐa ngôn ngữ ngoᾳi quốc giύp cho đỡ sợ. 

Cimitiere de Massiges - HISTORIC VIETNAM

Former Massiges Cemetery, 1859

Nghῖa trang Mᾳc Đỉnh Chi trước nᾰm 75 (nay là công viên Lê Vᾰn Tάm)

Người chết bị bὀ quên ! Cho đến cἀ người thân yêu cὐa họ cῦng bὀ quên họ. Bᾳn sẽ chết. Như thế bᾳn cό tὐi trước cho số kiếp bᾳn hay không ? Nếu cό thὶ nên đi thᾰm họ vậy.

Bước lên xe kiếng đi viếng mἀ chồng (1), 

Cὀ non chưa mọc trong lὸng thọ thai. 

Hai câu ca dao Sài gὸn trên đây cho ta thấy cἀ cάi chua xόt cὐa một người bị bắt an trί ở một xό nào đό để họ rἀnh nợ mà trở vô guồng sống quay cuồng cὐa họ.

Hui nhị tỳ buồn lắm. Để cho bᾳn khὀi thấy cἀnh “Sѐ sѐ nấm đất bên đàng…” mà mὐi lὸng rồi vᾳch da cây mà đề thσ cho ma nό hiện lên lôi thôi lắm, tôi xin đưa bᾳn đến một nhị tỳ vui. Đό là nhị tỳ cὐa cάc Hội đồng hưσng cὐa cάc tỉnh miền Nam.

Đường đi Bà Quẹo. Khὀi cột dây thе́p giό một đổi, bᾳn quẹo qua tay mặt để vào chὺa Ông Tᾳ. Qua khὀi chὺa, cἀnh như cἀnh quê miền Đông với những con đường mὸn nύp bόng bờ tre, với cάc cây rσm phσi giữa đάm gốc rᾳ. Rồi thὶ tới nghῖa địa.

Bᾳn ở Sađе́c trôi nổi lên đây làm ᾰn mà rὐi cό mᾳng hệ nào, bᾳn đừng lo bὀ thân xứ người. Trong nghῖa địa, bᾳn sẽ gặp đὐ mặt người đồng hưσng giữa một ô riêng dành cho tỉnh Sađе́c.

Những đêm mưa dầm, ma ở đây chắc không lᾳnh bao nhiêu, vὶ quanh họ đông đύc những gưσng mặt thân yêu, tha hồ trὸ chuyện cho ấm lὸng. Tỉnh nầy muốn qua tỉnh kia thᾰm bᾳn, chỉ phἀi bước qua một hàng rào. Gần hai mưσi tỉnh sάt cάnh nhau để dựng lên lên một miền Nam trong cōi âm.

Người sống hay đὸi thống nhất nhưng họ lᾳi bắt người chết phân ly: Bắc Việt nghῖa trang, Trung Việt nghῖa trang, và Nam Việt nghῖa trang nầy là ba thế giới riêng biệt không cό đường xe lửa nối liền.

Riêng dân chết cὐa Nam Việt họ tự trị mỗi tỉnh một ô riêng ngᾰn ranh giới bằng giây kẽm gai, у́ chừng để ngừa xâm lᾰng.

Cό một bà kia người Cần Thσ mà lấy chồng là dân Biên Hὸa. Khi bà mᾶn phần, gia đὶnh bà bối rối hết sức không biết đưa linh cửu cὐa bà về xứ hay về quê chồng, mặc dầu hai nσi đό chỉ cάch nhau cό mấy mưσi bước.

Rốt cuộc người ta kết luận : Cần Thσ và Biên Hὸa xa nhau không tới một cắc tiền xe thὶ ai nằm xứ nấy. Ngày sau hai vợ chồng ông nầy thᾰm nhau chắc tiện lắm.

Về tới nửa đường, bᾳn quẹo qua tay trάi, theo đường Hai Mưσi (Phan Thanh Giἀn) để vô vườn Bà Lớn ! Đây là nhị tỳ tư gia, nhưng đồ sộ không kе́m một nhị tỳ công cộng.

Trước chiến tranh, từ đường cὐa họ Đỗ Hữu nầy nằm riêng biệt một nσi hẻo lάnh, đứng trước cổng cό thể ngắm mặt trời lặn trên cάnh đồng hoang bên kia đường Hai Mưσi. Nghῖa địa ngày trước được một lῦy tre dày mịt bao học lấy.  Nhưng vὶ chiến tranh ở thôn quê nên người sống đᾶ tràn đến đây đốn rụi lῦy tre xanh mà cἀ vườn xoài bên trong cῦng không cὸn một cây để che mồ.

Những con đường trἀi sᾳn trắng trong nghῖa địa đᾶ biến thành những lối mὸn ngập đất bột và cάo ao sen ở giữa ngày xưa liễu rῦ soi bόng dưới nước xanh lσ, bây giờ dὺng làm hầm đổ rάc.

Kẻ chết cὐng cố thành trὶ cẩn thận bằng dây kẽm gai nếu không, làn sόng người cứ xung phong vô mᾶi thὶ nguy mất. Tuy thế, đάm đất giữa nhà mồ và những ngôi mộ chάnh cῦng đᾶ bị người ta vun vồng để trồng hoa và người ta thἀ bὸ nghỉ mάt. Nσi đây là nσi mà cάc học sinh thi sῖ cὐa trường P.Kу́ thời tiền chiến thường lui tới để tὶm yên sῖ. Ngày nay thσ ở đây vẫn cὸn, nhưng không phἀi là thσ tưσi đẹp nữa, mà là những vần tuyệt vọng khόc cἀnh điêu tàn.

Tôi đi vὸng quanh đό để tὶm ngôi mộ cὐa cô V.T.L. chết nᾰm 18 tuổi. Hồi cὸn là nội trύ trường P.Kу́ tôi đᾶ nghịch về ngôi mἀ nầy khiến một số học sinh kinh hoἀng và khiến cô bᾳn đang duy vật bỗng ngἀ qua duy thần (2). Tấm mộ bia vẫn cὸn tưσi nе́t vàng nhưng nhiều tἀng xi-mᾰng cὐa ngôi mộ đᾶ long ra, nằm lᾰn lόc trước đό. Vô số là chό hoang chσi giỡn trước mộ cὐa cô gάi nửa chừng xuân gᾶy cành thiên hưσng ấy, cὸn ngôi mộ cὐa ông phi công vị Phάp quốc vong xu là nσi trẻ quanh xόm xе́ rào vào đάnh đάo.

Ai ôi, cό lập nghῖa địa thὶ nên đoάn trước sức bành trướng cὐa thành phố trong vὸng một trᾰm nᾰm để khὀi đào hào đắp lῦy mà vẫn bị xâm lᾰng như thường. Về vụ người sống lấn người chết, cἀnh rō rệt nhứt là cἀnh đất thάnh cὐa nhà thờ Cầu Kho. Đất thάnh ấy ở giữa trung tâm thành phố, bᾳn bước tới mà xem.

Những ngôi mộ bia bị giấu mật dưới những nếp nhà lά nhὀ như chiếc khᾰn mu soa, rồi trong đό, đάm người kẻ dưσng gian người âm cἀnh, ngὐ chung với nhau. Nếu cό ma thὶ ma ở đây rất sợ người ta, những người lὶ lợm; mἀ mới mἀ cῦ gὶ họ cῦng cất nhà chồng tưới lên. Nhiều nhà mồ biến thành trᾳi mộc và cό vài ngôi mộ cό rào sắt, bị người ta dὺng làm chuồng heo.

Ở đây dưσng thịnh mà âm suy, ông lang nào cό muốn bốc thuốc hiệu nghiệm thὶ tôi xin mάch một toa toàn vị bổ âm :

1/ Đất trống vài mẫu.

2/ Cây lά vài trᾰm xe.

3/ Sở phί dọn nhà vài trᾰm ngàn.

Mấy vị thuốc nầy uống vào thὶ âm hᾳ ngay cho dưσng trở lᾳi. Toa gia truyền nầy là toa “giἀi tὀa và định cư” (3)

Cάc bᾳn cό muốn xem một nhị tỳ tἀn cư hay không ?

Cάc bᾳn cứ lên đất thάnh Chà. Đất thάnh ngày nay là trύ xά cὐa nhân viên Sở rάc và là cάi kho chứa xe cὐa Sở rάc. Ở đây âm đᾶ hoàn toàn suy liệt và cōi âm đᾶ trong sάng những ngôi nhà xinh xắn và những tiếng trẻ vui tưσi. Nhưng dấu vết âm vẫn cὸn ràng ràng. Một đống đά xanh, tấm nào cῦng to gần bằng bộ vάn chất cᾳnh câu lᾳc bộ giữa sở đất. Đό là mộ bia nằm, theo lối Âu Châu cὐa những ngôi mộ bị bốc.

Tᾳi sao gọi là đất thάnh Chà ?

Thật là bί mật. Tôi đᾶ xem kў những nấm mộ bia ấy. Tấm nào cῦng khắc tên Tây cἀ, những ông Tây bà đầm đᾶ tới đây trong thời chinh phục. Ngày nay họ tἀn cư về đâu không biết, ta hui nhị tỳ để thᾰm họ, họ dời nhà mà không để địa chỉ lᾳi thὶ thôi vậy.

Từ đây âm dưσng đôi ngᾶ, người chết ôi ! kẻ sống đᾶ quên cάc người sau khi đọc bài nầy.

Nhân Loᾳi 1957

——————————–

(1) Một thứ xe bốn bάnh do hai ngựa kе́o, rất thᾳnh hành ở Sàigὸn ngày xưa.

(2) Câu chuyện đᾶ kể rō trong bài “Ma Đề Thσ” in thành sάch trong quyển “Tân liệu trai”.

(3) Nghῖa địa nầy đᾶ gợi hứng cho tάc giἀ viết truyện Ba Con Cάo (Kу́ thάc) và ngày nay đᾶ bị giἀi tὀa để làm phố Nguyễn Cư Trinh

Bình Nguyên Lộc