Đọc khoἀng: 4 phύt

Hằng nᾰm cứ mỗi dịp gần Noel, vào độ cuối đông tiết trời se lᾳnh, dường như đᾶ trở thành thông lệ, chύng ta lᾳi nghe thấy giai điệu quen thuộc cὐa “Bài thάnh ca buồn” vang lên khắp nσi. Gần nửa thế kỷ trôi qua, vào dịp lễ Giάng sinh, bἀn tὶnh ca ấy vẫn cứ thἀn nhiên len lὀi vào tâm thức từ người dân đô thị đến những chὸm xόm nhὀ, thậm chί cὸn quen thuộc hσn cἀ Thάnh ca Giάo đường.

Đᾶ nhiều nᾰm trôi qua, giờ đây khi đặt câu hὀi, trong số cάc bài hάt việt về Giάng sinh, ca khύc nào phổ biến nhất, câu trἀ lời chắc chắn sẽ là “Bài thάnh ca buồn” cὐa nhᾳc sῖ Nguyễn Vῦ, vᾰn không ngừng ngân vang trong những đêm lành.

Thực ra, Elvis Phưσng không phἀi là ca sῖ đầu tiên thể hiện “Bài thάnh ca buồn”, và cό lẽ cῦng chẳng phἀi là người cuối cὺng, nhưng anh đᾶ là người mặc định cho ca khύc một vị trί hoàn hἀo, thổi vào đό dᾳt dào những cἀm xύc từ khung trời kỷ niệm pha trộn giữa mὺa Noel xưa và nay, một chύt gὶ tiếc nuối, xa vắng, kết hợp sử lу́ giọng hάt ở không gian cao, rộng, khoan thai, phάt âmca từ rō ràng, lắng đọng, để rồi đẩy ca khύc lên trở thành một tuyệt tάc mà qua biết bao nhiêu thế hệ người nghe, nό vẫn luôn là bài ca Giάng sinh được yêu mến nhất.

Quay trở lᾳi với nhᾳc phẩm “Bài thάnh ca buồn” thὶ vốn là một sάng tάc cὐa nhᾳc sῖ Nguyễn Vῦ. Ông sάng tάc ca khύc này vào nᾰm 1972 và được hᾶng đῖa Sσn Ca mua độc quyền, nam ca sῖ Thάi Châu là người đầu tiên thể hiện.

Nhᾳc sῖ Nguyễn Vῦ tên thật là Nguyễn Tuấn Khanh, sinh nᾰm 1944 tᾳi Hà Nội nhưng suốt thời thσ ấu ông sống ở Đà Lᾳt. Chίnh thành phố sưσng mὺ này đᾶ tάc động nhiều đến bước đường nghệ thuật cὐa ông.

Nᾰm 12 tuổi (1956), cậu bе́ Tuấn Khanh từng đoᾳt giἀi nhất đσn ca thiếu nhi do đài phάt thanh Đà Lᾳt tổ chức. Nᾰm 23 tuổi, Nguyễn Vῦ cό bἀn nhᾳc đầu tay “Huyền thoᾳi chiều mưa”… Hiện tᾳi, ông cό 4 người con gάi đều đᾶ trưởng thành nhưng không cό aitheo nghiệp âm nhᾳc cὐa cha. Hiện ông đang mở lớp dᾳy đàn, dᾳy nhᾳc tᾳi Sài Gὸn.

Mỗi ca khύc đều cό một số phận, nhưng sau nhiều nᾰm khi ca khύc ra đời, cha đẻ cὐa Bài thάnh ca buồn – nhᾳc sῖ Nguyễn Vῦ – vẫn cὸn nguyên sự phấn khίch: “Tôi không nghῖ ca khύc này lᾳi được nhiều khάn giἀ yêu mến đến thế. Khi viết ca khύc ấy, đσn giἀn tôi đang hoài niệm quᾶng thời trai trẻ cὐa mὶnh. Cάi thời mà tôi chỉ dάm ngắm nhὶn người tôi mến, không dάm mở lời làm quen”.

Ông kể rằng nᾰm 14 tuổi, ông bị mê đắm bởi một cô gάi người công giάo tᾳi thành phố Đà Lᾳt sưσng mὺ. Tὶnh cἀm ấy khiến ông cứ lẽo đẽo theo cô trên đường đến nhà thờ. Trong một lần tan lễ, trời mưa rất to, cἀ hai đành phἀi trύ mưa chung dưới một hiên nhà. Lύc ấy cῦng đύng ngày lễ Giάng Sinh. Cô gάi và người nhᾳc sῖ đều im lặng. Khi nghe ca khύc Silent Night (Đêm thάnh vô cὺng) phάt ra từ nhà bên cᾳnh, cô gάi lẩm nhẩm hάt theo, hὶnh ἀnh ấy cứ άm ἀnh người nhᾳc sῖ cho đến nhiều nᾰm sau đό, “trάi tim cὐa một gᾶ trai mới lớn thổn thức đến tội nghiệp nhưng lᾳi không cό can đἀm để làm quen”, vào nᾰm 1972, Nguyễn Vῦ đᾶ viết lᾳi cἀm xύc cὐa mὶnh”. Và “Bài Thάnh Ca Buồn” đᾶ ra đời.

Đối với một tάc phẩm nổi tiếng, chύng ta không chỉ xem xе́t, khẳng định khίa cᾳnh tài nᾰng cὐa người sάng tάc, mà cὸn phἀi quan tâm tới những nhân tố làm nên sở thίch ở người nghe.“Bài thάnh ca buồn” quἀ thực là một ca khύc đᾶ vượt qua sự thử thάch cὐa thời gian để trở thành hiện tượng vᾰn hόa, chứa đựng nhiều giά trị nghệ thuật, nhân vᾰn, thẩm mў, lịch sử, khiến cho tάc phẩm phẩm vὶ thế được cἀ những người Thiên Chύa giάo, lẫn những người ngoᾳi đᾳo đều yêu thίch. Một câu chuyện tὶnh lᾶng mᾳn nhưng tinh tế và chân thật cὐa một mὺa Noel kỷ niệm, hσi phἀng phất buồn, nhưng không bi lụy.

Ở Việt Nam, dὺ không chίnh thức nhưng Giάng sinh dần dần được coi như một ngày lễ chung, thường được tổ chức vào tối 24 và kе́o sang ngày 25 thάng 12. Ngày nay, ngoài việc cộng đồng công giάo tổ chức lễ Noel theo những nghi lễ cὐa tôn giάo nghiêm trang cὐa mὶnh, lễ Giάng sinh cὸn là một dịp sinh hoᾳt vᾰn hόa cộng đồng nhộn nhịp cὐa nhiều tầng lớp dân chύng nόi chung, và đối với họ, Noel là một ngày Hội hσn là một ngày Lễ.

Đᾶ nhiều nᾰm kể từ khi ca khύc “Bài thάnh ca buồn” ra đời, đến nay nό vẫn được nhiều người nghe, thίch và tiếp tục hάt, thậm chί đang cό xu hướng trẻ hόa dần dần. “Bài thάnh ca buồn” đᾶ thực sự trở thành một trong những ca khύc pop-ballad được nhiều người Việt ưa chuộng vào mỗi dịp Giάng sinh.

Đức Bình

RFI