Đọc khoἀng: 6 phύt

Những chuyến xe buу́t đi trên đường Hoàng Vᾰn Thụ thường hay nghe, “Đến Lᾰng Cha Cἀ cό ai xuống không?” mỗi khi xe gần đến vὸng xoay cầu vượt. Người xuống xe tᾳi đây không dưới 1 lần thắc mắc, ở đây cό cάi lᾰng nào đâu mà gọi là lᾰng Cha Cἀ…?

Lai lịch Lᾰng Cha Cἀ

Họ thắc mắc là đύng vὶ bây giờ nσi đây là một giao lộ. Đường Hoàng Vᾰn Thụ giao với Cọng Hὸa, Trần Quốc Hoàn và Lê Vᾰn Sῖ (P. 2, Quận Tân Bὶnh, Sài Gὸn). Ở giữa vὸng xoay cὸn cό một hồ nước trong đό một quἀ địa cầu xoay liên tục. Ngoài ra một cây cầu vượt đi trên vὸng xoay giύp giἀm bớt lưu lượng xe qua vὸng xoay.

Nếu vậy thὶ tᾳi sao cό địa danh Lᾰng Cha Cἀ? Vào những nᾰm trước 1975, nếu đi từ ngᾶ tư Phύ Nhuận đến ngᾶ tư Bἀy Hiền thế nào cῦng đi ngang qua Lᾰng Cha Cἀ. Thời bấy giờ Lᾰng Cha Cἀ nằm trên đường Vō Tάnh (Hoàng Vᾰn Thụ bây giờ) gần nσi giao với đường Trưσng Minh Kу́ (đường Lê Vᾰn Sў hiện nay).

Đường Cộng Hὸa và đường Trần Quốc Hoàn chưa cό. Nσi giao với đường Cộng hὸa ngày xưa là cổng Phi Long vào cᾰn cứ không đoàn 33 (Tân Sσn Nhất).

Một trang trong tự điển Dictionarium Anamitico Latinum do Cha Cἀ biên soᾳn. 

Lᾰng Cha Cἀ nằm ngay vị trί bây giờ là hồ nước cό quἀ địa cầu. Lᾰng Cha Cἀ cό diện tίch 2000m2. Ngoài ngôi mộ chίnh là Cha Cἀ tức giάm mục Bά Đa Lộc cὸn cό nhiều ngôi mộ cὐa cάc nhà truyền giάo người Phάp. Kết cấu lᾰng gồm một nhà lợp ngόi, cột và vάch bằng gỗ quу́, ở trước cό bia đά lớn.

Giάm mục Bά Đa Lộc – Cha Cἀ

Lᾰng được xây dựng vào nᾰm 1799 nhằm an tάng thi hài giάm mục Bά Đa Lộc – một nhà truyền giάo người Phάp cό công giύp đỡ chύa Nguyễn lύc bấy giờ là Nguyễn Phύc Ánh – sau này là vua Gia Long.

Giάm mục Bά Đa Lộc mất ngày 09 Thάng 10 nᾰm 1799 tᾳi thành Qui Nhσn. Thi hài cὐa đức cha sau đό được chuyển về quàn tᾳi dinh Tân Xά trong 1 thάng chờ đợi lᾰng mộ xây xong. Dinh Tân Xά hiện nay nằm trong khuôn viên tὸa Tổng Giάm mục Sài Gὸn (gόc Nguyễn Đὶnh Chiểu – Trần Quốc Thἀo) trở thành ngôi nhà xưa nhất được bἀo tồn gần như nguyên vẹn đᾶ tồn tᾳi trên 200 nᾰm.

Lᾰng Cha Cἀ nᾰm 1967

2 giờ sάng ngày 16/12/1799, một đάm rước trọng thể theo nghi thức công giάo thi hài đức cha từ dinh Tân Xά về nhập lᾰng. Chύa Nguyễn Phύc Ánh từ Qui Nhσn cῦng đᾶ vào để tham dự lễ an tάng.

Lᾰng Cha Cἀ nᾰm 1866

Như vậy, đức giάm mục Bά Đa Lộc đᾶ yên nghỉ tᾳi đây gần 2 thế kỷ. Nᾰm 1980, lᾰng Cha Cἀ được lệnh giἀi tὀa. Công cuộc cἀi tάng kе́o dài đến nᾰm 1983 mới hoàn tất. Những xưσng cốt cὐa đức cha và những người khάc chôn tᾳi đây được bàn giao cho tὸa lᾶnh sự Phάp.

Lᾰng Cha Cἀ nᾰm 1867

Chuyện về lᾰng mộ giάm mục Bά Đa Lộc cῦng cό nhiều thông tin khάc biệt. Cό người cho rằng khi khai quật không thấy xưσng cốt mà chỉ cό cây Thάnh giά bằng vàng tây lớn mà giάm mục đᾶ từng đeo khi xưa, chiếc gậy vàng biểu tượng cὐa chức giάm mục và những mề đay cὐa nhà nước Phάp và Việt trao tặng.

Điều này phὺ hợp với một thông tin cho rằng, Nguyễn Ánh sợ bị quật mộ nên đᾶ bί mật cho chôn nσi khάc. Tᾳp chί Nam Phong cὐa Phᾳm Quỳnh cό nhắc đến việc này: “Làng Ngọc Hội (nay thuộc xᾶ Vῖnh Ngọc) cάch thành phố Nha Trang 3 km ở phίa trước mộ cό một cάi miếu nhὀ hai bên khắc dὸng chữ “Khắc cốt bάo thâm ân”. Ở giữa đề “Bά Đa Lộc chi mộ”, cῦng bằng chữ Hάn, phίa sau cάi miếu này cό khắc cây thάnh giά”.

Cῦng từ thông tin này, ngày 13/3/1925 công sứ Phάp đᾶ cho khai quật và tὶm thấy dưới huyệt cό một ίt xưσng và rᾰng. Như vậy khἀ nᾰng Lᾰng Cha Cἀ ở Sài Gὸn chỉ là mộ giό nhằm ngᾰn ngừa tὶnh huống xấu cό thể xἀy ra.

Lᾰng Cha Cἀ nᾰm 1965

Cha Cἀ là ai?

Tên đầy đὐ cὐa Cha Cἀ là Pierre Joseph Georges Pigneau được Việt hόa thành Bά Đa Lộc. Ông sinh ngày 02 thάng 11 nᾰm 1741 tᾳi Phάp. Khởi đầu ông là linh mục truyền giάo thuộc hội truyền giάo hἀi ngoᾳi cὐa Phάp. Thάng 9/1765, ông lên tàu đi làm nhiệm vụ ở châu Á. Nᾰm 1767, ông giἀng dᾳy tᾳi trường cὐa hội truyền giάo hἀi ngoᾳi lập ra tᾳm thời tᾳi Hὸn Đất.

Bức tượng giάm mục Bά Đa Lộc và hoàng tử Cἀnh.

Ông thụ phong giάm mục vào nᾰm 31 tuổi. Do phụ trάch giάo phận đàng trong nên ông đᾶ gặp và phὸ Nguyễn Ánh trong suốt 24 nᾰm.

Ông cῦng là người mang hoàng tử Cἀnh, con Nguyễn Ánh sang Phάp làm con tin cầu viện nhờ Phάp giύp đάnh Tây Sσn. Lύc đầu Phάp hứa nhưng sau lᾳi nuốt lời và Nguyễn Ánh bị Tây Sσn đάnh cho tσi tἀ.

Tuy là phὸ Nguyễn Ánh nhưng mục đίch chίnh cὐa giάm mục Bά Đa Lộc là truyền giάo. Để dễ dàng trong công việc, chỉ sau 5 nᾰm cό mặt ở Việt Nam, ông đᾶ soᾳn ra cuốn tự điển Dictionarium Anamitico Latinum vào nᾰm 1773. Cuốn tự điển được xuất bἀn nᾰm 1838, trong đό được chύ bằng chữ Latin, chữ Quốc Ngữ, chữ Nôm và chữ Nho. Nhờ vậy người Việt Nam vào thời bấy giờ cό thể tiếp cận được chữ quốc ngữ một cάch dễ dàng hσn.

Cuốn tự điển này nguyên bἀn nay cὸn giữ ở Thư khố Hội Truyền giάo hἀi ngoᾳi tᾳi Paris. Cuốn tự điển này đᾶ giύp tiếng Việt cό điều kiện phάt huy và hoàn thiện đến ngày nay.

Vὸng xoay Lᾰng Cha Cἀ hiện tᾳi. Ảnh: Quang Tuấn.

Lᾰng Cha Cἀ không cὸn tồn tᾳi nhưng địa danh Lᾰng Cha Cἀ vẫn cὸn lưu truyền. Hiện vὸng xoay Lᾰng Cha Cἀ ngày đêm đόn nhận hàng ngàn lượt xe cάc loᾳi ngang qua. Với nhịp độ này, một ngày nào đό, vὸng xoay Lᾰng Cha Cἀ sẽ là nύt giao thông cực kỳ quan trọng trên bἀn đồ giao thông thành phố.

Theo Trần Chάnh Nghῖa

TH/ST