Đọc khoἀng: 3 phύt

Sinh hoᾳt cὐa đường Catinat vào những nᾰm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX được tάc giἀ Nguyễn Liên Phong miêu tἀ sinh động trong Nam kỳ phong tục nhσn vật diễn ca xuất bἀn tᾳi Sài Gὸn nᾰm 1906:

Nhứt là đường Ca-ti-na,
Hai bên lầu cάc, phố nhà phân minh
Bực thềm lόt đά sᾳch tinh
Cάc cửa hàng bάn lịch thanh tốt đều
Mάy may mấy chỗ quά nhiều,
Cάc tiệm tὐ ghế dập dều (sic) phô trưσng
Đồ sành, đồ cẩn, đồ đưσng
Đồ thêu, đồ chᾳm trữ thường thiếu chi
… Nhà in, nhà thuộc, nhà chà,
Nhà hàng ᾰn ngὐ với nhà lᾳc son (xoong) ~
… Phong lưu cάch điệu ai bằng
Đường đi trσn lάng, đền giᾰng sάng lὸa
Thứ nᾰm, thứ bἀy, thứ ba
Với đêm chύa nhựt hάt nhà hάt Tây…

Vào thời kỳ này, đường Catinat là bộ mặt sinh hoᾳt cὐa cἀ Sài Gὸn, thành phố thuộc địa đầu tiên ở vὺng Viễn Đông với sự hiện diện cὐa khoἀng 3.000 người Phάp, hσn 3/4 trong số này là sῖ quan và viên chức. Lίnh Phάp ở trong cάc bungalow (loᾳi nhà gỗ cό hiên rộng) nằm khuất trong những vườn cây xanh. Để tiết kiệm chi phί và tὶm sự đông vui hai, ba anh chung nhau tiền mướn một chỗ ở, cό sự giύp việc cὐa một anh bồi (boy) bἀn xứ, đi chợ, giặt giῦ, nấu ᾰn… Sinh hoᾳt dân sự trên đường Catinat cῦng được những người Phάp đưσng thời miêu tἀ đύng như Nguyễn Liên Phong. Hai bên đường, cάc thợ may, thợ đόng giầy người Hoa hoᾳt động khά đông, sau đό đến cάc cửa hiệu tᾳp hόa, nσi du khάch cό thể tὶm thấy thức ᾰn khô, mῦ nόn hay yên cưσng… Từ ngày 24-2-1897, đoᾳn đường Catinat từ phίa sau nhà thờ Đức Bà đến thάp nước (nay là Hồ Con Rὺa) mang một tên mới là đường Blancsubе́. Về sau nữa, khi thành phố được mở rộng hσn, con đường được tiếp tục nối dài đến đường Mayer (sau là Hiền Vưσng, nay là Vō Thị Sάu) và khύc cuối này cό tên là đường Garcerie.

Đường Catinat

Tiêu biểu cho sinh hoᾳt trên đường Catinat vào thời kỳ đầu Phάp thuộc là nhiều cσ sở dịch vụ thưσng mᾳi được thành lập từ rất sớm. Sớm nhất cό thể không đâu hσn Hᾶng Denis Frѐre mọc lên ở đầu đường, phίa bờ sông, nay là khu vực cὐa Grand Hotel, đối diện với Nhà hàng Majestic phίa bên kia đường. Sau Denis Frѐre là hiệu thuốc Tây đầu tiên cὐa cἀ Sài Gὸn nằm ở gόc Catinat và Bonard (Lê Lợi), khai trưσng nᾰm 1865, chὐ nhân là Lourdeau, sau làm Xᾶ trưởng Sài Gὸn (1870). Ít lâu sau, hiệu thuốc được giao lᾳi cho Holbе́, tiến sῖ dược khoa, một nhân vật khά nổi tiếng cὐa đất Sài Gὸn xưa, từng làm Phό Chὐ tịch Phὸng Thưσng mᾳi Sài Gὸn, Phό Chὐ tịch Hội đồng quἀn hᾳt Nam kỳ (Conseil colonial de la Cochinchine). Holbе́ từng điều chế ra một loai biệt dược cό tên “Gouttes Holbе́” dành cho những tay nghiện ά phiện cai nghiện. Về sau, nhà thuốc Tây về tay Renoux, rồi Solirѐne và mang tên vị chὐ nhân này trong một thời gian dài, trước khi bị thay thế bởi nhà hàng Givral cὸn hoᾳt động đến ngày nay.

TH/ST