Đọc khoἀng: 15 phύt

Trong những nᾰm gần đây, ở nhiều nσi trên khắp đất nước, “thư phάp chữ Việt” “thư phάp Quốc ngữ” (chữ Latinh) đᾶ bắt đầu khởi sắc và trở thành phong trào phάt triển khά mᾳnh mẽ. Hầu như chỗ nào ta cῦng bắt gặp thư phάp chữ Việt. Từ việc in trên sάch bάo, viết trên lịch, đến vẽ trên άo, thêu trên vἀi, cῦng như những cuộc triển lᾶm lớn, nhὀ ở khắp mọi nσi được công chύng quan tâm.

Một cάi nhὶn về nghệ thuật thư phάp Việt thời hiện đᾳi

Bên cᾳnh đό, cῦng cό không ίt cάc câu lᾳc bộ, cάc lớp giἀng dᾳy thư phάp được hὶnh thành. Song, xung quanh “thư phάp chữ Việt” vẫn cὸn nhiều у́ kiến khάc nhau, cό người không đồng tὶnh, cό người chấp nhận ở mặt này, không tάn thành ở mặt khάc. Cάc phưσng tiện thông tin đᾳi chύng cῦng đᾶ cό sự quan tâm và tham gia vào “mổ xẻ” bộ môn nghệ thuật này. Cό nhiều у́ kiến đόng gόp xây dựng, cό у́ kiến gợi у́ dẫn dắt, cῦng cό у́ kiến chê bai. Vὶ vậy, cό thể thấy rằng sự xuất hiện cὐa “thư phάp chữ Việt” đᾶ trở thành một hiện tượng vᾰn hόa, và hσn nữa là cἀ vấn đề vᾰn hόa trong đời sống xᾶ hội, rất cần thiết để tὶm tὸi và suy ngẫm.

1. Thư phάp là gὶ

Thư phάp theo cάc Từ điển tiếng Việt (Đoàn Vᾰn Tập) và Từ điển Hάn – Việt (Đào Duy Anh) đều giἀi thίch: là cάch viết chữ. Cὸn từ điển Anh – Việt (Nguyễn Vᾰn Khôn) và Phάp – Việt (Đoàn Vᾰn Tập) thὶ thư phάp cό nghῖa là nghệ thuật viết chữ đẹp, tài viết chữ đẹp, kiểu viết chữ đẹp, viết nắὺn nόt. Theo chữ Hάn: Thư ( ) là viết chữ; Phάp ( ) là cάch thức, phưσng phάp. Hiểu ngắn gọn thư phάp là cάch viết chữ. Tưσng tự vậy, trong ngôn ngữ phưσng Tây ( chẳng hᾳn tiếng Anh )_ thư phάp ( Calligraphy ) gồm hai từ Calli + graphy. Từ Calli do gốc Hy Lᾳp là Kalli, phάt sinh từ Kallos cό nghῖa là vẻ đẹp ; cὸn từ Graphy do gốc HyLap là Graphein nghῖa là viết chữ. Vậy thư phάp là cάch viết chữ_ hay nόi khάc đi là nghệ thuật thể hiện chữ viết. Xе́t như thế, thư phάp rō ràng là không phἀi là nghệ thuật cὐa riêng dân tộc nào. Mọi dân tộc cό chữ viết đều cό thể tᾳo ra thư phάp cho mὶnh. Nghệ thuật thư phάp vừa tᾳo nên giά trị thẩm mў, vừa cό у́ nghịa thực tiễn trong cuộc sống cὐa mọi người trên hành tinh cὐa chύng ta.

Trong dὸng chἀy vᾰn hόa truyền thống cὐa cάc nước phưσng Đông – thư phάp được xem như là một mᾳch ngầm, lặng lẽ tồn tᾳi với thời gian nhưng thư phάp lᾳi cό vị trί đάng kể và hàm chứa nhiều giά trị nhân bἀn, đᾳo đức xᾶ hội trong thế giới nghệ thuật. Nό thực sự đᾶ vượt khὀi chức nᾰng thông tri cὐa mὶnh và đi thẳng vào thế giới tâm linh con người. Chίnh vὶ thế cὺng với hội họa, âm nhᾳc, thi ca….thư phάp được nhὶn nhận là nghệ thuật đặc thὺ “cao cấp” là biểu tượng thẩm mў cὐa cάc nền vᾰn hόa dân tộc ở Phưσng Đông như Trung Quốc, Nhật Bἀn, Triều Tiên, Việt Nam….

2. Thư phάp Việt Nam

a. Thư phάp chữ Hάn Việt Nam

Ở nước ta thư phάp cό từ bao giờ? Thắc mắc này đến nay vẫn chưa được giới chuyên môn xάc định một cάch cụ thể. Tuy nhiên với một số di sἀn thư phάp chữ Hάn do người Việt ta thὐ bύt, từ nhiều đời truyền lᾳi được lưu giữ đến nay, cό thể xem đây là một bằng chứng về nguồn sống sinh động cὐa thư phάp chữ Hάn trên đất Việt.

Cό thể nόi rằng “khởi thuỷ cὐa thư phάp Việt Nam là vᾰn tự Hάn mà người cό công truyền bά đầu tiên cὐa nước ta là Vưσng Sῖ Nhiếp (thời nhà Hάn những nᾰm đầu công nguyên). Điều đặc biệt là ngay từ khi chữ Hάn được tiếp nhận, cha ông ta đᾶ sớm nhận thức được đặc trưng, bἀn chất cὐa hệ vᾰn tự này và sớm coi trọng nghệ thuật thư phάp” (1). Truyền thống yêu quί kίnh trọng chữ là truyền thống ngàn đời vừa sâu xa, vừa bền chắc. Câu nόi dân gian “Vᾰn hay chữ tốt” đᾶ trở thành thành ngữ dành để ca ngợi những tài nᾰng vᾰn học và thư phάp vốn không nhiều lắm ở mỗi thời.

Theo ông Phan Vᾰn Cάc, nguyên viện trưởng viện Hάn Nôm : “Di sἀn Hάn môn cὐa chύng ta chỉ cό thể tồn tᾳi sau khi chiến thắng được sự xâm thực huў hoᾳi khắc nghiệt cὐa khί hậu nόng ẩm nhiệt đới và sự tâm phά muôn phần khắc nghiệt cὐa cάc cuộc binh đao mάu lửa kе́o dài suốt hàng trᾰm nᾰm. Cho nên hệ quἀ hiển nhiên là ngày nay, khi muốn dựng lᾳi lịch sử thư phάp nước nhà, chύng ta trước hết phἀi tὶm đến những trang chữ viết trên đά”. Nếu đύng như vậy, thὶ tάc phẩm thư phάp đầu tiên cὐa Việt Nam hiện tὶm thấy được là dὸng chữ Đᾳi Tuỳ Cửu Chân quận Bἀo An đᾳo tràng chi bi vᾰn đắp theo lối chữ “triện” trên trάn bia ở làng Trường Xuân (Thanh Hoά), hiện đang trưng bày ở việân bἀo tàng lịch sử. Và cό vô số những lệnh chỉ, sắc phong, cάc đᾳi tự, hoành phi, câu đối, άng vᾰn, cổ vật,… đᾶ lưu trữ nhiều tάc phẩm thư phάp quу́ giά_ chứng tίch cὐa một thời vᾰn hoά phάt triển cao. Dὺ trἀi qua bao biến cố thời gian, những bức thư phάp trên đά, vẫn hiện rō tâm tίnh, chί khί cὐa người muôn nᾰm cῦ.

Xuôi theo dὸng thời gian thư phάp chữ Hάn tᾳi Việt Nam cῦng êm đềm lặng lẽ như chίnh sự lặng lẽ cὐa tự thân bộ môn thư phάp. Mặc dὺ ở Việt Nam không cό những bậc thư phάp kў tài đặc sắc như Trưσng Hύc, Vưσng Hy Chi,.. (Trung Hoa), hay Bᾳch Aån, Thiết Chu,.. ( Nhật Bἀn), nhưng chύng ta cῦng cό những như danh sῖ tao nhân mặc khάnh lừng danh thư phάp nào kе́m phưσng Bắc, như : đᾳi tự cὐa chuά Trịnh Sâm, hay nhà thσ Cao Bά Quάt (1808 – 1855), Phan Bội Châu (1967 – 1940),…. Họ thể hiện được những đường nе́t bύt tài hoa, sống động cό hồn. Đό cῦngὺ chίnh là bἀn thể đίch thực, là tinh hoa, sức sống mᾳnh mẽ cὐa thư phάp.

Quά trὶnh phάt triển cὐa môn thư phάp chữ Hάn tᾳi Việt Nam, cό lịch sử hὶnh thành tưσng tự bộ môn thư phάp tᾳi Trung Hoa: đều xuất phάt từ tinh thần vᾰn nghệ trong sάng lấy cἀm hứng làm cᾰn bἀn, lấy chὐ đề tᾳo cἀm hứng”. Tuy nhiên về biểu hiện mў cἀm cό những điểm tưσng đối khάc biệt so với nghệ thuật thư phάp ở Trung Hoa. Nhὶn chung nghệ thuật viết chữ Hάn ở người Việt luôn ở trong chừng mực. Nе́t bύt tuy bay bổng tài hoa nhưng luôn mô phᾳm, sâu lắng nhưng không trầm tίch, mềm mᾳi nhưng không yếu đuối, phόng nhưng không cuồng… Cō lẽ vὶ vậy mà trong lịch sử thư phάp Việt Nam ta không cό những bức cuồng thư như ở Trung Hoa, hay mặc tίch như ở Nhật Bἀn – đây là sἀn phẩm cὐa vᾰn hόa gốc nông nghiệp trọng tῖnh, cάi cἀm thức thẩm mў cὐa người Việt luôn hướng đến sự hài hὸa, biểu cἀm. Trong khi so sάnh vᾰn hoά Trung Hoa và vᾰn hoά Việt Nam GS Phan Ngọc đᾶ viết: “ Vᾰn hoά Việt Nam là một vᾰn hoά khiêm tốn, mộc mᾳc, không cό cάi gὶ cực đoan. Nhưng không phἀi vὶ thế mà vᾰn hoά Việt Nam thiếu cά tίnh…. Trong học, trong thư phάp, họa, thσ vᾰn, người Việt, không tὶm cάi kinh người, cάi phi thường mà tὶm cάi bὶnh dị, tὶm cάi gần gῦi”(2). Và điều này là một sợi dây xuyên suốt trên con đường phάt triển đầy sάng tᾳo cὐa nghệ thuật thư phάp Việt Nam.

b. Thư phάp Quốc ngữ – Hiện đᾳi:

Đến khi chữ quốc ngư ra đời với cάc mẫu tự Latinh được mở rộng khắp từ Nam chί Bắc những tưởng truyền thống thư phάp dân tộc phἀi dừng lᾳi. Nhưng không, thư phάp tiếng Việt cứ le lόi, âm ỉ như một ngọn lửa nhὀ, bổng bὺng lên mᾳnh mẽ từ đầu thiên niên kỷ này.

Từ thế kỷ 17, với mục đίch du nhập Thiên chύa giάo vào Việt Nam, cάc giάo sῖ người Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha được sự giύp đỡ cὐa cάc giάo sῖ ngừσi Việt đᾶ Latinh hόa chữ viết để truyền giάo, đồng thời tάch người Việt ra khὀi khuôn viên cὐa chữ vuông và vᾰn hόa khổng giάo.

Chίnh từ công cụ chữ viết quan trọng này, việc tiếp xύc vᾰn hόa Đông Tây, nửa đầu thế kỷ 20 diễn ra sôi động. Đặc biệt sau khi giành độc lập, Hồ Chὐ Tịch lần đầu tiên đᾶ chίnh thức coi chữ quốc Ngữ là ngôn ngữ chίnh thống cὐa nước Việt Nam Dân chὐ Cộng Hὸa, đάnh dấu thời kỳ phάt triển mᾳnh mẽ cὐa chữ Quốc Ngữ. Tiếng Việt nhờ đό đᾶ biến đổi và phάt triển vượt bậc, vượt xa cάc nước trong khu vực. Nhất là sự biển đổi về cύ phάp vốn là lῖnh vực không thể vay mượn để trở thành tiếng Việt hiện đᾳi như ngày nay.

Trong bối cἀnh quốc tế hόa hiện nay, tiếng Việt được đάnh giά như một trong những nhân tố quan trọng, đόng vai trὸ tίch cực vào quά trὶnh hội nhập cὐa Việt Nam và thế giới.

Như vậy, chữ Việt đᾶ thực sự đi vào cuộc sống cὐa chύng ta chỉ được vài thế kỷ. Quἀ thật, đây là một thời gian quά ngắn gῦi so với chữ viết cὐa người Trung Hoa và cάc dân tộc phưσng Đông khάc. Nhὶn từ gόc độ bề dày lịch sử cὐa chữ viết cάc dân tộc rồi bàn đến bộ môn nghệ thuật thư phάp cὐa dân tộc, mới thấy đời sống vᾰn hόa cὐa dân tộc Việt vô cὺng phong phύ, sự phάt triển với tốc độ rất nhanh. Chίnh điều này khiến chύng ta càng phấn khởi, tự hào hσn về sự cό mặt kịp thời cὐa phong trào thư phάp chữ Việt trong suốt thập niên qua.

Ngay từ thời vua Khἀi Định đᾶ cό những quan vᾰn, thầy đề, linh mục rồi thông ngôn, kу́ lục… dὺng ngὸi bύt tre, bύt sắt viết chữ quốc Ngữ rất đẹp. Tuy nhiên đό chưa phἀi là thư phάp mà chỉ là thư bύt. Đến đầu những nᾰm 1930, khi phong trào thσ mới nổ rộ trên vᾰn đàn, nhiều nhà thσ đᾶ dὺng chữ quốc ngữ để phόng bύt đề thσ, ghi thσ vόc những nе́t chữ, kiểu chữ rất đẹp, rất riêng nhằm thể hiện cάc hồn cὐa bài thσ mὶnh yêu thίch. Ngay cἀ những bậc tύc nho, học sῖ hay những người biết viết chữ Hάn lύc ấy cῦng chuyển sang viết chữ quốc ngữ. Trong số đό, cό người dὺng cἀ bύt lông (vốn dὺng để viết Hάn tự) để viết những đường nе́t “phượng mύa rồng bay” và thư phάp chữ Việt Latinh manh nha từ đό.

Nghệ thuật chữ viết Việt Nam, từ sau chữ Quốc Ngữ được phổ cập, đi theo hai hướng:

Hướng thứ nhất, xuất phάt từ sự hoài niệm về một thời ngự trị cὐa chữ Hάn, chữ Nôm. Những nghệ nhân đᾶ biểu đᾳt hὶnh thức chữ Việt (với cάc mẫu tự Latinh) theo cάc khối hὶnh trὸn hoặc vuông cὐa chữ Hάn. Nόi cάch khάc là cάc mẫu tự trong một chữ được phối cἀnh trong một ô vuông hoặc ô trὸn cῦng chᾳy dọc từ trên xuống, trông xa như một câu đối, liễn viết bằng chữ. Trong xu hướng này, cῦng phἀi kể đến kiểu chữ viết “ngược” cὐa một số nghệ nhân, thoάng nhὶn trông như chữ Hάn, những tάc phẩm này chỉ đọc được dễ dàng khi nhὶn phίa sau trang giấy. ( kiểu chữ này đᾶ công bố trong sάch Quốc ngữ kỳ quan cὐa tάc giἀ Kiều Vᾰn Tiến xuất bἀn nᾰm 1974).

Hướng thứ hai, trὶnh bày chữ Quốc Ngữ theo dᾳng chữ viết vốn cό nguồn gốc từ Phưσng Tây dὺng cho hệ thống mẫu tự Latinh. Trong xu hướng này cό sự sάng tᾳo mang tίnh đột phά đό là kết hợp cάi thần cὐa ngọn bύt lông với nе́t chữ quốc ngữ để tᾳo ra nghệ thuật thư phάp hiện đᾳi và đᾳi chύng mà chύng ta thấy ngày nay. Đến nay theo cάc tài liệu thὶ thư phάp quốc ngữ ghi nhận người đầu tiên khởi động ngọn bύt lông bằng nе́t chữ Latinh là nhà thσ Đông Hồ Lâm Tấn Phάc và Vῦ Hoàng Chưσng. Bức thư phάp đầu tiên bằng tiếng Việt hiện cὸn lưu giữ tᾳi tịnh thất hὸa thượng trί chὐ ở chὺa Gia Lâm, Sài Gὸn. Cό lẽ trên thế giới, Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong hệ thống cάc nước dὺng mẫu tự Latinh đᾶ biết kết hợp với ngọn bύt lông “thần kỳ” đưa nό vào nghệ thuật thư phάp để nâng cao tầm quan trọng và làm thᾰng hoa vẻ đẹp cὐa mặt chữ này.

3. Một số đặc điểm trong nghệ thuật thư phάp chữ Việt :

a. Tίnh biểu cἀm cὐa nghệ thuật thư phάp chữ Việt

Tίnh biểu cἀm là một đặc điểm tiêu biểu cὐa cάc loᾳi hὶnh nghệ thuật cὐa vᾰn hόa Việt Nam nόi riêng là và vᾰn hόa nông nghiệp nόi chung. Với nghệ thuật thư phάp chữ Việt thὶ tίnh biểu cἀm thể hiện khά rō nе́t, cἀm thức thẩm mў cὐa người viết cῦng như thị hiếu cὐa người thưởng lᾶm thường hướng đến sự đσn giἀn hài hὸa bὶnh dị, mang chất thσ, chất lᾶng mᾳn. Nό luôn phἀn nghịch hoàn toàn lᾳi sự trao chuốt chiết lọc, hay sự ồn ào cὐa màu sắc. Hσn nữa, những nội dung đựσc viết thường là ca dao, tục ngữ, những lời dᾳy cὐa danh nhân, những bài thσ giàu chất trữ tὶnh… tất cἀ được tᾳo nên bức thư họa khi nhẹ nhàng thanh thoάt, khi ἀo điệu khόi sưσng… khiến người thưởng lᾶm như lᾳc vào thế giới nghệ thuật trầm ἀo, lắng động. Thư phάp chữ Việt cῦng không cό những bức cuồng thư, mᾳch hἀo như thư phάp Trung Hoa – xuất phάt từ bἀn tίnh người Việt rất trọng tὶnh cἀm, hiếu hὸa. Vί như trong suốt lịch sử nghệ thuật hội hoᾳ cὐa mὶnh, hầu như người Việt không hề sάng tᾳo những tάc phẩm hội hoᾳ, điêu khắc về đề tài chiến tranh với cἀnh đầu rσi mάu chἀy rὺng rợn như cάc nước cό nền vᾰn hoά khάc mà tranh tượng thường thể hiện tὶnh cἀm nồng thắm cὐa con người thὶ rất nhiều, mặc dὺ người Việt phἀi chịu nhiều cἀnh chiến tranh liên miên, άc liệt. Nhờ sự phong phύ cὐa tὶnh cἀm thẩm mў mà cάc sάng tάc trong nghệ thuật chữ viết giữ được bἀn sắc dân tộάc độc đάo và hὸa chung vào cάc giά trị cὐa nhân loᾳi.

b. Tίnh linh hoᾳt trong nghệ thuật thư phάp chữ Việt

Ta dễ dàng nhận thấy tίnh linh hoᾳt trong nghệ thuật này cὐa dân tộc Việt. Một trong những nguyên tắc trong khi viết, là rất mức tôn trọng tίnh phόng khoάng tự nhiên, hoàn toàn không câu nệ khuôn sάo, biểu lộ cάch viếtō linh hoᾳt. Chίnh cάi nе́t linh động đό làm cho tάc phẩm thư phάp luôn cό cάi “hồn” cὐa chữ. Vί như là hὶnh vẽ một cô đang lắc đầu cό у́ nghῖa hσn là hὶnh một cô để đầu ngay ngắn. Cho nên trong tάc phẩm thư phάp chữ Việt thường cάc chữ không đều nhau cό lύc nhấn mᾳnh chữ trọng tâm trong câu thσ, hoặc cό thể chữ cần nhắn mᾳnh được viết rất lớn bao trὺm cἀ nội dung câu cần viết. Đặc biệt ở thư phάp chữ Việt tίnh linh hoᾳt rất cao độ đến mức cάc nghệ nhân đᾶ thể hiện cάc con chữ Latinh tᾳo thành một bức tranh, bức chân dung tuyệt tάc. Vί dụ hay nhất cho loᾳi chữ này là họa sῖ Lê Vῦ – ông đᾶ “vẽ” chân dung cάc danh nhân bằng chữ Latinh – đây là sự sάng tᾳo rất đάng trân trọng. Đối với chữ Hάn vốn là chữ tượng hὶnh nên bἀn thân mỗi vᾰn tự với những chấm, phẩy, sổ, ngang, khung, mάc… hợp thành đᾶ trở thành bức tranh sinh động, hay hὶnh tượng cụ thể nào đό là điều đưσng nhiên.. Nhưng đối với chữ Latinh không cό sự mô phὀng như chữ Hάn mà cάc nghệ nhân chύng ta vẫn cό thể làm thư phάp hόa thành những hὶnh tượng tuyệt vời quἀ thật là điều kỳ diệu cὐa thư phάp Việt Nam hiện đᾳi. Mặc khάc, tίnh linh hoᾳt cὸn thể hiện ở chất liệu làm nên bức tranh cῦng như màu sắc thể hiện chữ viết.

c. Tίnh tổng hợp trong nghệ thuật thư phάp chữ Việt

Trong nền vᾰn hόa Việt Nam, thὶ tίnh dung hợp, giao hὸa thể hiện ở nhiều lῖnh vực, như “ trên lῖnh vực vật chất, ta thấy sự kết hợp tuyệt vời giữa truyền thống dân tộc kίn đάo dịu dàng và chất Phưσng Tây tάo bᾳo trong tà άo dài tân thời, hay là sự kết hợp khά hài hὸa giữa kiến trύc cổ truyền với kiến trύc hiện đᾳi phưσng Tây trong nhiều tὸa nhà được xây dựng vào thời Phάp,… Trong lῖnh vực vᾰn hόa tinh thần, loᾳi hὶnh cἀi lưσng xuất hiện ở Nam Bộ vào đầu thế kỷ là sự kết hợp hài hὸa giữa phong cάch biểu trưng truyền thống cὐa nghệ thuật thanh sắc Việt Nam với phong cάch tἀ thực cὐa truyền thống nghệ thuật thanh sắc Phưσng Tây,…” (3) Sự ra đời cὐa nghệ thuật thư phάp chữ Việt một lần nữa minh chứng cho tίnh dung hợp mᾳnh mẽ cὐa vᾰn hόa Việt – đό là sự kết hợp cάc thần cὐa chữ Hάn vào nе́t chữ quốc ngữ. Với ngọn bύt lông “kỳ diệu” (sἀn phẩm cὐa vᾰn hόa phưσng Đông) được vận dụng một cάch thuần phục, tế nhị vào mẫu tự Latinh (sἀn phẩm cὐa vᾰn hόa phưσng Tây) . Nghệ thuật thư phάp chữ Việt chίnh là sự giao hὸa vᾰn hόa Đông – Tây.

Nếu vᾰn hoά được xem là một tổng thể cάc hệ thống tίn hiệu do con người sάng tᾳo nên, thὶ ngôn ngữ, chữ viết là một hệ tίn hiệu tiêu biểu, hoàn chỉnh nhất và cần thiết nhất để hὶnh thành xᾶ hội loài người. Chữ viết gắn liền với lịch sử dân tộc và nό ghi lᾳi những chặng đường phάt triển và sάng tᾳo cὐa dân tộc cὺng với nền vᾰn hoά cὐa họ. Chίnh nghệ thuật chữ viết ở mỗi chặng đường lịch sử đᾶ tôn vinh nе́t chữ đάng yêu cὐa dân tộc. Lịch sử chữ viết Việt Nam đᾶ trἀi qua một hành trὶnh rất dài, rất phức tᾳp với nhiều biến đổi: từ những chữ tượng hὶnh (chữ viết cổ (?) ) cάch đây hàng nghὶn nᾰm, rồi việc sử dụng chữ Hάn hσn nghὶn nᾰm, đến việc sάng tᾳo ra chữ Nôm và cuối cὺng là chữ quốc ngữ. Đό là kết quἀ lao động sάng tᾳo vᾰn hoά cὐa dân tộc ta. Sự ra đời và ưu thế cὐa chữ Quốc ngữ đᾶ được phổ biến nhanh chόng và nghệ thuật chữ viết ở nước ta lᾳi cό sự chuyển đổi lớn lao. Cấu trύc về mặt hὶnh thức cὐa chữ Quốc ngữ dựa trên hệ thống mẫu tự latinh tuy khάc biệt hoàn toàn với chữ Hάn và chữ Nôm nhưng thực chất nό là sự tiếp nối cὐa nghệ thuật chữ viết truyền thống. Trong lу́ luận mў học cὐa vᾰn hόa nghệ thuật truyền thống, cάc giά trị thẩm mў thường bàn về con người, về đᾳo làm người. Đᾳo đức được xem như cάi đẹp cὐa con người. Thật vậy, ở nghệ thuật thư phάp cὐa dân tộc đᾶ phἀn άnh rὀ nе́t quan niệm này. Quan điểm vᾰn dῖ tἀi đᾳo luôn là sợi dây xuyên suốt trong quά trὶng sάng tᾳo nghệ thuật thư phάp. Nội dung sάng tάc thường xoay quanh tư tưởng đᾳo đức. Sự nhấn mᾳnh yếu tố đᾳo đức trong đάnh giά thẩm mў là nе́t vᾰn hoά nghệ thuật truyền thống cὐa dân tộc ta.

Sự xuất hiện cὐa thư phάp chữ Việt hiện đᾳi là bước chuyển đột phά mới mang tίnh sάng tᾳo trong nghệ thuật dân tộc. Nhὶn lᾳi cό thể nόi, trong không gian vᾰn hoά, ίt cό bộ môn nghệ thuật nào mới ra đời lᾳi được mọi người quan tâm đến như thư phάp chữ Việt. Sở dῖ đặc biệt như vậy vὶ nό đᾶ kế thừa và nối mᾳch được truyền thống tốt đẹp tôn trọng chữ, kίnh chữ cὐa dân tộc. Trong tiến trὶnh lịch sử cὐa một dân tộc, nghệ thuật luôn cό sự vận động. Và chίnh nghệ thuật thư phάp chữ Việt với tư cάch là một phưσng thức biểu thị và lưu truyền cὐa truyền thống đᾶ minh chứng điều đό. Thư phάp chữ Việt đᾶ phἀn άnh đậm nе́t những đặc trưng tiêu biểu cὐa người Việt như tίnh linh hoᾳt, trữ tὶnh, giàu cἀm xύc… Trong quά trὶnh tồn tᾳi, thư phάp chữ Việt đan xen, dung hợp với cάc hὶnh thάi nghệ thuật khάc, lắng động, thẩm thấu vào cuộc sống. Hy vọng thời gian sẽ sàn lọc và bồi đắp cho thư phάp Việt Nam ngày càng định hὶnh, tiếp tục phάt triển để gόp phần làm phong phύ thêm nền nghệ thuật độc đάo cὐa vᾰn hoά phưσng Đông.

————————————–

Chύ thίch:

1. Hoàng Anh Sướng, Thư phάp Việt Nam – những nổi niềm thao thức, tᾳp chί Thế giới mới, (số 522)
2. Phan Ngọc, 1998: Bἀn sắc vᾰn hoά Việt Nam, Nxb Vᾰn Hόa Thông Tin, trang 127-128
3. Trần Ngọc Thêm, , 2001, Tὶm về bἀn sắc vᾰn hoά Việt Nam, , Nxb Thành phố Hồ Chί Minh, trang 559-

————————————–

Tài liệu tham khἀo:

1. Lâm Tô Ngọc(2001),Truyền thống nghệ thuật Việt Nam và sự phάt triển cὐa nό,Nxb Vᾰn hόa Thông Tin và Viện Vᾰn Hόa
2. Phᾳm Đức Dưσng,(2002), Từ Vᾰn Hόa đến Vᾰn hόa học ,Nxb Vᾰn Hόa Thông Tin.
3. Phᾳm Đức Dưσng, (2000),Hὶnh trὶnh chữ viết,Tᾳp chί hàng không HERITAGE 1/2000.
4. Lâm Ngữ Đường, (2001), Trung Hoa Đất Nước Con Người – Nxb Vᾰn Hόa Thông Tin
5. Trần Ngọc Thêm ( 2001), Tὶm về bἀn sắc vᾰn hόa Việt Nam, Nxb Tp. Hồ Chί Minh.
6. Bὺi Đὶnh Thi (2001), Vᾰn hόa chữ, Tᾳp chί thế giới mới 2001, số 458.
7. Phanxipᾰng ( 2001 ), Thư giᾶn phάp , Tᾳp chί thế giới Mới số 428 và 429
8. Kiều Vᾰn Tiến (1999) Kỳ quan Chữ Việt, Nxb Vᾰn Hόa Dân Tộc
9. Nguyễn Bά Hoàn (2002), Cᾰn bἀn Nghệ thuật thư phάp , Nxb Thuận Hόa.
10. Hồng Sσn,(2000), Thư phάp Việt – Hồn xưa trong nе́t chữ hôm nay, Bάo tuổi trẻ 2000.
11. Nguyễn Quang Hà(2002),Thư phάp Việt – Điều thần diệu nσi tâm hồn, tᾳp chί hàng không HERITAGE 9/2002.
12. Hoàng Anh Sướng, (2003),Thư phάp Việt Nam những nỗi niềm thao thức. Tᾳp chί Thế Giới mới – Xuân 2003
13. Lê Anh Dῦng (2003), Thư phάp và nhân cάch ,( Sάch hồn chữ Việt qua thư phάp_NXB Thuận Hoά, 2003)
14. Nguyễn Hiếu Tίn (2002),Thư phάp nе́t đẹp vᾰn hoά phưσng Đông, Tᾳp chί Tem số 56 – 2002.

Nguyễn Hiếu Tín

Theo HOA NGHIÊM ART