Đọc khoἀng: 12 phύt

Phὀng vấn chuyên đề trên Epoch Times với chuyên gia Justin Shubow, Chὐ tịch Hiệp hội Nghệ thuật Dân gian Quốc gia Hoa Kỳ.

“Bất cứ khi nào ai đό đề xuất quy hoᾳch Điện Capitol, tôi đều cό xu hướng sử dụng mô hὶnh cổ điển đᾶ được sử dụng từ hàng ngàn nᾰm qua.” Thomas Jefferson, Tổng thống thứ 3 cὐa Hoa Kỳ, đᾶ viết như vậy trong một bức thư cὐa mὶnh cho ông Pierre Charles L‘Enfant, một kў sư người Phάp.

Những cây cột trụ cổ xưa nhất tᾳi Hành lang phίa Đông cὐa Điện Capitol Hoa Kỳ, hiện được bἀo tồn trong Vườn Bάch thἀo Quốc gia. (CC-BY-SA-3.0)

Vὶ sao cάc tổng thống và những vị cha lập quốc Hoa Kỳ lᾳi ngưỡng mộ kiến ​​trύc cổ điển đến mức, ngay cἀ Tὸa nhà Liên bang và cάc tὸa άn Mў cῦng đều mô phὀng theo phong cάch cổ điển này? Mối liên hệ chặt chẽ giữa kiến ​​trύc cổ điển và truyền thống với người Mў ngày nay là gὶ?

Ông Justin Shubow, Chὐ tịch Hiệp hội Nghệ thuật Dân gian Quốc gia (NCAS), cό thể giύp giἀi đάp những câu hὀi này và nhiều hσn thế. Ông Shubow cὸn là chὐ tịch cὐa Hội đồng Mў thuật Hoa Kỳ, một cσ quan độc lập gồm 7 chuyên gia thẩm mў do tổng thống bổ nhiệm, chịu trάch nhiệm về mў quan cὐa thành phố Washington. Ông Shubow là một diễn giἀ quan trọng cὐa cάc tổ chức học thuật trong nước và cὐa Quốc hội Hoa Kỳ. Cάc bài viết đάnh giά về kiến ​​trύc cὐa ông đᾶ được đᾰng trên nhiều tᾳp chί hàng đầu.

Ông Justin Shubow là chὐ tịch cὐa Hiệp hội Nghệ thuật Dân gian Quốc gia ở New York. (Ảnh: The Epoch Times)

Trong một cuộc phὀng vấn qua điện thoᾳi, ông Shubow giἀi thίch tầm quan trọng cὐa việc tôn trọng kiến trύc lịch sử và thἀo luận về у́ nghῖa cὐa sắc lệnh hành phάp “Thύc đẩy kiến trύc dân dụng nổi bật cὐa liên bang” mà TT. Trump đᾶ kу́. NCAS bày tὀ sự ὐng hộ đối với lệnh hành phάp này. Đây là một tổ chức phi lợi nhuận nhằm quἀng bά nghệ thuật và kiến ​​trύc công cộng.

Phόng viên: Làm thế nào mọi người cό thể nhὶn nhận chất lượng cὐa một tὸa nhà?

Ông Shubow: Tôi nghῖ rằng con người khi sinh ra đᾶ cό nhận thức về kiến ​​trύc. Đây là một trong những lу́ do tᾳi sao, mọi người dὺ thuộc bất kỳ nhόm vᾰn hόa nào, đều đάnh giά cao những công trὶnh kiến ​​trύc cổ điển trên thế giới, chẳng hᾳn như Điện Capitol (Tὸa nhà Quốc hội) cὐa Hoa Kỳ và ngôi đền Taj Mahal ở Ấn Độ. Sự thừa nhận này bắt nguồn từ thiên tίnh chung cὐa con người.

Trong tâm thức cὐa người Mў, một số phong cάch kiến ​​trύc nhất định được kết nối với nền dân chὐ. Bᾳn không cần phἀi đến trường để tham gia một khόa học kiến ​​trύc, để biết tὸa άn là như thế nào và nhà thờ như thế nào. Những hὶnh thάi kiến ​​trύc đặc thὺ này được truyền thừa trong lịch sử, mọi người nhὶn thoάng qua là biết. Việc chύng ta lưu giữ những điều này rất cό у́ nghῖa.

Gần đây, NCAS đᾶ thuê công ty nghiên cứu thị trường Harris, thực hiện một cuộc thᾰm dὸ về sở thίch cὐa người Mў đối với cάc tὸa nhà liên bang. Họ phάt hiện ra rằng, 72% người dân thίch cάc tὸa nhà vᾰn phὸng và tὸa άn liên bang lưu giữ phong cάch kiến ​​trύc truyền thống.

Những người được khἀo sάt gồm nhiều tầng lớp xᾶ hội, đἀng phάi, chὐng tộc và quốc tịch khάc nhau, vậy nên đây là sự đồng thuận cὐa những người phi đἀng phάi. Người dân Mў đᾶ biểu đᾳt rō ràng mong muốn cὐa họ, nêu bật tầm quan trọng cὐa mệnh lệnh hành phάp cὐa TT. Trump: Về cσ bἀn, dân chὐ nghῖa là người dân lựa chọn kiểu kiến trύc liên bang nào, thὶ chύng tôi sẽ xây dựng theo kiểu đό.

Phόng viên: Tᾳi sao cάc vị cha lập quốc Hoa Kỳ lᾳi ưa chuộng những thiết kế cổ điển?

Ông Shubow: Hai tổng thống Thomas Jefferson và George Washington đᾶ cố tὶnh thiết kế cάc tὸa nhà cốt lōi cὐa chίnh phὐ và thὐ đô Washington theo phong cάch cổ điển. Chύng là một sự tôn vinh đối với La Mᾶ cộng hὸa và Hy Lᾳp dân chὐ. Đặc biệt, Tổng thống Jefferson coi truyền thống cổ điển là sự lâu đời và vῖnh cửu.

Cάc bἀn vẽ sớm nhất cὐa Điện Capitol, được thiết kế bởi kiến ​​trύc sư nghiệp dư, kiêm Tiến sῖ William Thornton vào nᾰm 1796. (Ảnh: Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ)
Tὸa nhà quốc hội Washington (Điện Capitol), trụ sở cὐa Thượng viện Hoa Kỳ, vào khoἀng nᾰm 1800. (Ảnh: Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ)

Tổng thống Jefferson đᾶ tὶm kiếm tất cἀ cάc mô hὶnh kiến ​​trύc cổ điển, nhằm nâng cao uy tίn cὐa Hoa Kỳ trên thế giới. Cho đến Thế chiến đệ Nhị, kiến ​​trύc liên bang ở Hoa Kỳ đều mang phong cάch cổ điển.

Phόng viên: Làm thế nào phong cάch kiến ​​trύc cὐa Hoa Kỳ lᾳi đi chệch hướng với у́ nguyện cὐa tổ tiên?

Ông Shubow: Nᾰm 1949, một cσ quan liên bang mới được gọi là Cσ quan Quἀn lу́ Dịch vụ Tổng hợp (GSA) được thành lập, để giάm sάt cάc tὸa nhà liên bang. Vὶ vậy, chὐ nghῖa cổ điển gặp phἀi phong cάch hiện đᾳi cὐa chὐ nghῖa chức nᾰng tập thể châu Âu và chὐ nghῖa thẩm mў mάy mόc, tinh gọn.

Trong một bάo cάo môi trường nᾰm 1962 cὐa Vᾰn phὸng Liên bang, chỉ cό một trang về nguyên tắc hướng dẫn xây dựng Liên bang. Cάc nguyên tắc này từ bὀ chὐ nghῖa cổ điển chίnh thức và bao hàm khuynh hướng hướng tới chὐ nghῖa hiện đᾳi. Đồng thời, những nguyên tắc này cῦng chỉ ra rằng: “Chức nᾰng thiết kế nên chuyển từ nghề kiến ​​trύc sang bộ phận chίnh phὐ, chứ không phἀi ngược lᾳi.”

Ai đang giở trὸ sau lưng? Đό là phe chὐ nghῖa hiện đᾳi phụ trάch ngành xây dựng. Kể từ đό, kiến ​​trύc liên bang gần như hoàn toàn trở thành sἀn phẩm cὐa chὐ nghῖa hiện đᾳi và chὐ nghῖa hậu hiện đᾳi.

Cάc nghiên cứu thực nghiệm đᾶ nhiều lần phάt hiện ra rằng, đάnh giά cὐa cάc kiến ​​trύc sư về cάc tὸa nhà khά khάc biệt so với đάnh giά cὐa những người bὶnh thường.

Điều tôi muốn nόi là, giάo dục đᾶ làm lệch lᾳc nội hàm về bἀn tίnh cὐa con người và biến nό thành một sἀn phẩm nhân tᾳo, mà chỉ những người cό học mới hiểu được. Không chỉ là sự lệch lᾳc về thẩm mў, một số kiến ​​trύc sư thậm chί cὸn cho rằng, mọi người nên đάnh giά cao một công trὶnh nào đό vὶ nό quά xấu. Tất nhiên, chίnh họ cῦng thừa nhận rằng nό xấu xί. Hệ giά trị đᾶ hoàn toàn khάc.

Phόng viên: Chὐ nghῖa hiện đᾳi cό giống với kiến ​​trύc và nghệ thuật hiện đᾳi không?

Ông Shubow: Chὐ nghῖa hiện tᾳi cό những ἀnh hưởng khάc nhau đến nghệ thuật hiện đᾳi và kiến ​​trύc. Đối với kiến ​​trύc, chὐ nghῖa hiện đᾳi hoàn toàn từ bὀ truyền thống trước đây. Những người theo chὐ nghῖa hiện đᾳi muốn thiết lập một cάnh cửa mới để bắt đầu lᾳi. Trong những ngày đầu, họ ấp ὐ những lу́ tưởng không tưởng và cố gắng tᾳo ra một kỷ nguyên mới, cὐa những con người mới trong một xᾶ hội bị chi phối bởi công nghệ và kinh tế.

Tôi cῦng muốn chỉ ra rằng, không giống như nghệ thuật hiện đᾳi, kiến ​​trύc là thứ đi vào tầm nhὶn cὐa công chύng và là thứ mà mọi người tiếp xύc hàng ngày, nhưng nghệ thuật thὶ không. Vί dụ, nếu bᾳn không thίch bức tranh này, bᾳn không cần phἀi đến thᾰm viện bἀo tàng, nếu bᾳn ghе́t cuốn tiểu thuyết thὶ đừng mua nό. Chύng ta đang sống trong một thế giới được xây dựng bởi kiến ​​trύc, vὶ vậy kiến ​​trύc chắc chắn sẽ chứa đựng một vài yếu tố chίnh trị.

Phόng viên: Thάng 12/2020, TT. Trump đᾶ kу́ một sắc lệnh hành phάp “Thύc đẩy kiến ​​trύc dân dụng liên bang nổi bật”, trong đό nhấn mᾳnh phong cάch cổ điển và truyền thống cὐa kiến ​​trύc liên bang. Điều này thực sự cό у́ nghῖa gὶ đối với cάc tὸa nhà dân dụng?

Ông Shubow: Lệnh hành phάp này hướng dẫn kiến ​​trύc liên bang quay trở lᾳi phong cάch cổ điển và truyền thống. Nό quy định rằng, cάc tὸa nhà liên bang và tὸa άn mới phἀi phὺ hợp với thẩm mў cὐa công chύng. Đồng thời nhấn mᾳnh rằng, điều quan trọng nhất là sự ưa thίch cὐa công chύng, chứ không phἀi sự lựa chọn cὐa ngành xây dựng. Bởi nhu cầu cὐa người dân thường rất khάc so với những tinh anh trong ngành xây dựng. Những tinh anh này đều theo chὐ nghῖa hiện đᾳi và làm việc tᾳi những công ty xây dựng hàng đầu trong nước.

Ngoài ra, mặc dὺ lệnh hành phάp không quy định cάc tὸa nhà trong nước phἀi theo phong cάch cổ điển và truyền thống, nhưng đᾶ chỉ ra rằng cần cân nhắc trong vấn đề này.

Sắc lệnh cῦng tuyên bố rằng, cάc tὸa nhà truyền thống không giới hᾳn ở cάc phong cάch cổ điển, mà cὸn bao gồm cάc phong cάch phi cổ điển như Gothic, Romanesque, và Pueblo Revival. Phong cάch kiến ​​trύc khu vực Hoa Kỳ, mặc dὺ không phἀi là cổ điển theo nghῖa chặt chẽ, nhưng cῦng phἀi phὺ hợp với kiến ​​trύc liên bang.

Tuy nhiên, sắc lệnh hành phάp quy định rō ràng rằng, cάc tὸa nhà mới ở khu vực Washington phἀi phὺ hợp với chὐ nghῖa cổ điển, vὶ mong muốn cὐa những vị cha lập quốc Hoa Kỳ là xây dựng thὐ đô thành một thành phố cổ điển và trang trọng. Kế hoᾳch cὐa Ủy ban Công viên Thượng viện được thành lập từ nᾰm 1901 đến nᾰm 1902, cὸn được gọi là Kế hoᾳch McMillan, đᾶ tiếp tục truyền thống này và у́ nghῖa mang tίnh biểu tượng cὐa nό khi xây dựng Đài tưởng niệm và Quἀng trường Quốc gia.

Khi người Mў nόi đến chίnh phὐ, họ nghῖ ngay đến kiến ​​trύc cổ điển. Họ sẽ không nghῖ thành phố Washington sẽ trở thành dάng vẻ thô tục hay theo trường phάi hiện đᾳi. Tất cἀ là do tὶnh yêu đặc biệt cὐa họ với kiến ​​trύc cổ điển.

Đài tưởng niệm Lincoln, và Nhà tưởng niệm Washington tọa lᾳc tᾳi Trung tâm Mua sắm Quốc gia cὐa thành phố Washington. (Ảnh: Carol Haysmith Archives / Library of Congress)
Một cάi nhὶn toàn cἀnh từ Điện Capitol và phίa Tây cὐa Quἀng tường Quốc gia. (Ảnh: Carol Haysmith Archives / Thư viện Quốc hội)

Phόng viên: Tᾳi sao mệnh lệnh hành phάp cὐa TT. Trump lᾳi quan trọng đến vậy?

Ông Shubow: Như TT. Thomas Jefferson đᾶ nόi, cάc công trὶnh công cộng không thể tάch rời khὀi đời sống chίnh trị. Những tὸa nhà liên bang này đᾳi diện cho người dân Mў và là một biểu tượng rō ràng, truyền cἀm hứng cho đᾳo đức cὐa người dân. Chύng nên làm đẹp thế giới cὐa mὶnh, nâng cao đᾳo đức cὐa chύng ta, nhắc nhở chύng ta về у́ tưởng dân chὐ, thay vὶ làm cho mọi người cἀm thấy chάn nἀn.

Phίa Tây cὐa Tὸa nhà Thomas Jefferson đối diện với Điện Capitol. (Ảnh: Public domain)
Trần cὐa Tὸa nhà Thomas Jefferson được khắc dὸng chữ: Một đất nước dưới quyền cὐa Chύa nên cό một cuộc sống tự do mới. Một quốc gia dân chὐ phục vụ nhân dân sẽ trường tồn tᾳi thế gian. (Ảnh: Public domain)
Kίnh màu trong hốc đọc sάch cὐa Tὸa nhà Thomas Jefferson. (Ảnh: Public domain)

Phόng viên: Về cάc khάi niệm đᾳo đức thể hiện trong kiến ​​trύc mà ông vừa nόi đến, liệu ông cό thể dẫn ra những vί dụ tίch cực và tiêu cực về kiến ​​trύc liên bang?

Ông Shubow: Vί dụ nổi tiếng nhất là Tὸa nhà Quốc Hội Hoa Kỳ (Điện Capitol), thiết kế cὐa nό được lấy cἀm hứng từ ngôi đền La Mᾶ, mang lᾳi cho con người một cἀm giάc linh thiêng. Vί dụ, trong cuộc tấn công gần đây vào Điện Capitol, cάc nhà lập phάp cὐa cἀ hai đἀng Cộng hὸa và Dân chὐ đều lên άn rằng, đây là sự xύc phᾳm ngôi đền cὐa nền dân chὐ. Điều này giἀi thίch rất rō vấn đề. Nếu Điện Capitol chỉ là một hộp kίnh được gia cố, hoặc một tὸa nhà thô kệch, sẽ không một ai mô tἀ nό như một ngôi đền, chứ đừng nόi đến việc nό bị xύc phᾳm. Bởi những thiết kế theo chὐ nghῖa hiện đᾳi này không cό gὶ là linh thiêng cἀ.

Điện Capitol đᾶ trở thành hὶnh mẫu cho nhiều tὸa nhà hội nghị cὐa cάc tiểu bang khắp Hoa Kỳ, là kiểu kiến trύc chỉ cần nhὶn thoάng qua cῦng cό thể khắc ghi trong tâm.

Tὸa nhà Liên bang San Francisco lᾳi là một vί dụ ngược lᾳi. Nhὶn từ bên ngoài, nό giống như một phi thuyền cὐa người ngoài hành tinh. Nό sẽ nổ sύng bất cứ lύc nào để giết người. Đό là một tὸa nhà xấu xί, là hiện thân cὐa tάi cấu trύc. Người dân địa phưσng rất ghе́t và coi nό chỉ như một công trὶnh dân dụng thông dụng. Đây không phἀi là một tὸa nhà theo phong cάch Hoa Kỳ, thậm chί cὸn không mang phong cάch chung cὐa liên bang.

Phόng viên: Những thiết kế kiến ​​trύc khάc nhau này cό tάc động gὶ đến chύng ta?

Ông Shubow: Tôi biết đến một thẩm phάn liên bang, cố thẩm phάn Jeffry Gallet, đᾶ từng viết bài, kể chi tiết về hai phiên tὸa mà ông ấy đᾶ trἀi qua tᾳi một tὸa άn hiện đᾳi và một tὸa άn cổ điển. Ông nόi rằng, mọi người cư xử phὺ hợp hσn trong cάc tὸa άn theo phong cάch cổ điển.

Phόng viên: Một số kiến ​​trύc sư và cσ quan xây dựng đᾶ chỉ trίch lệnh hành phάp là quά nghiêm ngặt và kὶm hᾶm sự sάng tᾳo. Ý kiến ​​cὐa ông như thế nào?

Ông Shubow: Trước hết, tôi muốn chỉ ra rằng, nhiều lời chỉ trίch đang nhắm vào bἀn dự thἀo cὐa sắc lệnh hành phάp, chứ không phἀi bἀn cuối cὺng.

Phiên bἀn do TT. Trump kу́ không quy định cứng nhắc cάc tὸa nhà liên bang trên cἀ nước phἀi άp dụng phong cάch cổ điển. Nếu kiến ​​trύc hiện đᾳi vừa đẹp, vừa được ưa chuộng, thὶ đưσng nhiên là khἀ thi, và không giới hᾳn về không gian cho sự sάng tᾳo và đổi mới.

Tất nhiên, cάc tὸa nhà cổ điển và truyền thống cῦng cό chỗ cho sự sάng tᾳo và đổi mới. Lệnh hành phάp này cό định nghῖa rộng về kiến ​​trύc cổ điển, bao gồm thiết kế tân cổ điển, mў thuật và trang trί nghệ thuật.

Phόng viên: Đối với những người muốn cό nhiều hσn những tὸa nhà cổ điển và truyền thống ở Hoa Kỳ, ông cό lời khuyên nào dành cho họ không? Họ cό thể làm gὶ?

Ông Shubow: Họ cό thể tὶm đến đᾳi biểu tᾳi khu vực bầu cử cὐa mὶnh và bày tὀ những yêu cầu về phong cάch kiến ​​trύc cὐa mὶnh với họ.

Về cσ bἀn, cάc tὸa nhà liên bang phục vụ người dân Mў và được xây dựng bằng tiền cὐa người đόng thuế. Tuy nhiên, lâu nay, cάc kiến ​​trύc sư đᾶ άp đặt sở thίch cὐa riêng mὶnh cho công chύng. Trên thực tế, sở thίch cὐa công chύng mới là quan trọng nhất.

Tôi muốn nόi rō rằng, trong suốt lịch sử Hoa Kỳ, mọi người từ cάc đἀng phάi chίnh trị khάc nhau, đᾶ nhận ra sự vῖ đᾳi cὐa truyền thống cổ điển.

Lấy vί dụ như Tổng thống Roosevelt, người đᾶ nỗ lực không ngừng, để thύc đẩy kiến ​​trύc cổ điển ở Washington, ông đᾶ tranh cᾶi với những người theo chὐ nghῖa hiện đᾳi. Đài tưởng niệm Jefferson là một vί dụ về chiến thắng cὐa ông. Mặc dὺ toàn bộ giới kiến ​​trύc thuộc phe hiện đᾳi đều phἀn đối phong cάch cổ điển vào thời điểm đό và coi nό là lỗi thời, nhưng đài tưởng niệm vẫn tồn tᾳi dưới hὶnh tượng một ngôi đền La Mᾶ.

Tổng thống Theodore Roosevelt đᾶ nỗ lực xây dựng Đài tưởng niệm Jefferson theo phong cάch cổ điển. (Ảnh: Dữ liệu Carol Hays / Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ)

Tưσng tự, Thẩm phάn Stephen Breyer cὐa Tὸa άn Tối cao Hoa Kỳ cῦng nόi rằng, hὶnh thức cổ điển thể hiện bầu không khί công bằng và cἀm giάc tôn nghiêm.

Ông tin rằng, người dân Mў sẽ liên kết cάc loᾳi hὶnh kiến trύc với nền dân chὐ. Bᾳn cό thể nόi rằng, kiến ​​trύc cό một đặc tίnh cố hữu, xuất phάt từ cἀm giάc hài hὸa, trật tự và ổn định cὐa chίnh nό. Vὶ vậy bᾳn cό thể đσn giἀn là đάnh giά cao nό mà không cần phἀi liên tưởng đến những thứ khάc. Cῦng giống như những công trὶnh kiến ​​trύc kinh điển được thế giới ca tụng, đᾶ trực tiếp chᾳm đến trάi tim cὐa nhân loᾳi.

Tôi nghῖ rằng, khi bᾳn nhὶn thấy một tὸa nhà cổ điển được thiết kế tinh xἀo, bᾳn sẽ cἀm thấy sự vῖnh cửu, vô tận, thậm chί siêu phàm thoάt tục. Bᾳn cῦng sẽ cἀm nhận được sự lưσng thiện, tốt đẹp và chân thành.

Để biết thêm thông tin về NCAS, vui lὸng truy cập: https://www.civicart.org/

Lorraine Ferrier đưa tin, Vân Xuyên phiên dịch, Cao Tịnh biên tập – Epoch Times

Theo trithucvn