Đọc khoἀng: 3 phύt

Cὺng viết sάch đồng thời với Petrus Kу́, khi ông Petrus Kу́ cό Chuyện Đời Xưa, thὶ ông Huỳnh Tịnh Cὐa cό Chuyện Giἀi Buồn. Mỗi người một vẻ. Người thứ nhất chύ trọng nhiều đến tίnh cάch mua vui và ngụ ngôn nho nhὀ. Người thứ hai khai triển nhiều về mặt nhân sinh phἀi đᾳo, luân lу́ ở đời. Nhὶn chung Trưσng Vῖnh Kу́ viết đσn giἀn, nhiều từ ngữ bὶnh dân, Huỳnh Tịnh Cὐa câu vᾰn dài hσn, mang nhiều hσi hướng sάch vở với nhiều câu Hάn ngữ. Xin trίch bài số 3, liên quan đến thầy sᾶi sử dụng tiền thâu cὐa bά tάnh để làm chuyện bậy bᾳ. Truyện cῦng cό nhiều từ và cάch nόi thời cὐa tάc giἀ (1886) nên cần được chύ giἀi để người đọc khὀi bỡ ngỡ.

Địa ngục ở miền dưσng gian

Cό một người chết tức [1], phἀi đi theo quỉ xuống âm phὐ, vua Minh Vưσng [2] tra bộ không cό tên, nόi quỉ bắt lầm, dᾳy quỉ phἀi đem trἀ lᾳi dưσng gian [3]. Người bị quỉ bắt lầm cό у́ tọc mᾳch [4], muốn coi chỗ âm ti ra làm sao, mới nόi nhὀ với quỉ, xin đem đi coi cho biết. Quỉ nghe lời, dẫn nguời ấy đi coi khắp chίn cửa ngục [5], tới một chỗ thấy cό một thầy sᾶi [6] bị cột ngang bắp vế mà treo ngược lên, kêu van rên siếc [7] khốn nᾳn [8]. Người ấy bước gần, coi tᾳn mặt [9], thὶ là anh ruột mὶnh, liền thất kinh hὀi quỉ làm sao mà anh mὶnh phἀi treo lên khốn khổ như vậy. Quỉ nόi tᾳi nό quyên tiền người ta, tưởng để mà làm phước, chẳng dѐ quyên đặng bao nhiêu, nό đάnh bᾳc [10] hết bấy nhiêu, cho nên phἀi phᾳt tội nό như vậy. Người ấy lᾳi hὀi quỉ cό lẽ gὶ [11] mà cứu anh mὶnh chᾰng? Quỉ nόi phἀi ᾰn nᾰn sάm hối thὶ khὀi.

Đọc một truyện trong cuốn “Chuyện Giἀi Buồn” cὐa Huỳnh Tịnh Cὐa

Đến khi người quỉ bắt lầm sống lᾳi, nhớ việc mὶnh thấy dưới âm phὐ, bѐn tưởng tới [12] người anh ruột đưσng tu bên chὺa Tập Phước, mới đi qua đό mà thᾰm anh. Tới nσi thấy anh nằm xό vάch [13], đau một cάi ung lớn [14] ở dưới bắp vế, phἀi treo chσn lên, in như chuyện thấy dưới âm phὐ, thὶ lấy làm sợ hᾶi, hὀi anh làm sao mà phἀi treo chσn lên? Người anh nόi: Tao đau cάi ung độc dữ quά, nếu không treo chσn lên, thὶ nό đau thấu ruột gan. Người em học lᾳi mọi việc mὶnh đᾶ thấy dưới âm phὐ cὺng cάc lời quỉ nόi, thὶ người anh thất kinh ᾰn nᾰn thống hối [15], qua ίt ngày chỗ ung độc lành; từ ấy mới trở nên một ông thầy sᾶi tốt.

Kẻ bày chuyện bàn rằng: Đứa tiểu nhσn thường nόi chừng nào xuống địa ngục sẽ hay; mà chẳng biết những sự họa hᾳi [16] ở đời này, thὶ rō ràng là hὶnh phᾳt dưới địa ngục.

Chύ thίch:

[1] Chết tức: Chết oan, chết chưa tới số.

[2] Vua Minh vưσng 冥王: Niềm tin nhân gian cho rằng người cai quἀn nσi âm ti là Minh vưσng (Minh 冥: tối tᾰm.)

[3] Đem trἀ lᾳi dưσng gian: Cho sống lᾳi.

[4] Tọc mᾳch: Tὸ mὸ.

[5] Chίn cửa ngục: Cάc ngục thất giam cầm và hành tội người làm άc trên thế gian. Nhiều sάch nόi mười cửa ngục. Chίn hay mười chỉ là tượng trưng cho số nhiều thôi, chẳng thể dựa vô đâu để biết đύng sai.

[6] Thầy sᾶi: Thầy tu, thầy chὺa, nhà sư.

[7] Rên siếc: Rên la vὶ quά đau đớn. HTC, Rên siếc: Than thở, làm ra tiếng thἀm thưσng vὶ sự đau đớn khό chịu. Than van, đau đớn.

[8] Khốn nᾳn: Khốn khổ. Nay nghῖa đᾶ khάc, trở thành tiếng chửi.

[9] Coi tᾳn mặt: Nhὶn tận mặt. Nhὶn gần để thấy rō mặt mày. Kiều: Kẻ nhὶn tᾳn mặt, người e cύi đầu.

[10] Đάnh bᾳc: Cờ bᾳc.

[11] Cό lẽ gὶ: Cό cάch gὶ, phưσng thế gὶ. Cάch nόi nầy không cὸn dὺng nữa.

[12] Tưởng tới: Nhớ tới.

[13] Nằm xό vάch: Nằm trong một gόc nhà, kế bên vάch. Xό: chỗ gόc, chỗ kẹt, như xό chợ, xό nhà, xό hẻm, xό tối , xό hѐ.

[14] Cάi ung lớn: Một mụn nhọt, mụn ghẻ lớn, độc. Ung: Mụn độc hay làm cho thύi thịt; thύi vữa.

[15] Thống hối: Hối hận nhiều.

[16] Họa hᾳi: Tai họa hoᾳn nᾳn.

Nguyễn Văn Sâm