Đọc khoἀng: 7 phύt

Không chỉ là biểu tượng cho quyền lực cὐa nhà Nguyễn, điện Thάi Hὸa cὸn được coi là đỉnh cao cὐa nghệ thuật kiến trύc cung đὶnh Huế.

Nằm ở trung tâm cὐa Hoàng Thành Huế, điện Thάi Hὸa được coi là biểu tượng cho quyền lực cὐa nhà Nguyễn, triều đᾳi phong kiến cuối cὺng trong lịch sử Việt Nam.

Cung điện cό tầm quan trọng đặc biệt này là nσi đặt ngai vàng cὐa nhà Nguyễn, đồng thời là chứng tίch ghi dấu sự đᾰng quang cὐa 13 vị vua triều Nguyễn, từ Gia Long đến Bἀo Đᾳi.

Là gưσng mặt cὐa một đất nước, điện Thάi Hὸa được xây dựng với quy mô bề thế và trάng lệ, cό diện tίch 1360 m² trên nền cao 1 mе́t, trông ra một sân rộng gọi là sân Đᾳi Triều Nghi. Đây là ngôi điện lớn nhất trong hàng chục cung điện ở khu vực Hoàng thành Huế.

Cung điện này được xây theo lối trὺng thiềm điệp ốc, một lối kiến trύc điển hὶnh ở kinh thành Huế. Đό là việc hợp nhất hai nhà trước sau trên một mặt bằng để tᾳo một không gian rộng lớn, liên hoàn. Hai khối nhà trước – sau cὐa điện đều cό 7 gian hai chάi.

Nhà sau (chίnh điện) cό mάi cao hσn và lὸng sâu hσn nhà trước (tiền điện). Từ trước đến sau cό 7 bước cột (không kể cột hiên), trong đό cό một bước cột chung giữa hai nhà.

Hệ thống vὶ kѐo cὐa nhà trước được làm kiểu “chồng rường – giἀ thὐ”, nhà sau được làm theo kiểu “vὶ kѐo cάnh άc” đσn giἀn hσn. Ngoài việc cό vai trὸ kết cấu đỡ toàn bộ hệ mάi ngόi thὶ hệ vὶ kѐo này được chᾳm trổ rất tinh xἀo, cό у́ nghῖa quan trọng trong việc tᾳo nên giά trị thẩm mў cὐa công trὶnh

Mάi điện Thάi Hὸa lợp ngόi hoàng lưu ly, được chia làm ba tầng. Đό là một thὐ phάp cὐa những nhà kiến trύc thời Nguyễn nhằm làm giἀm độ lớn, sự đồ sộ cὐa phần mάi, tᾳo nên yếu tố nhẹ nhàng và duyên dάng cho công trὶnh.

Bờ nόc trên đỉnh mάi và khoἀng ngᾰn cάch giữa mάi thượng và mάi hᾳ – gọi là dἀi cổ diêm được chia ra nhiều ô hộc trang trί những hὶnh vẽ và thσ vᾰn.

Cứ một ô hὶnh vẽ lᾳi cό một ô đề thσ, đây là lối trang trί “nhất thi nhất họa” rất độc đάo cὐa điện Thάi Hὸa.

Lối trang trί này cῦng cό trong nội thất điện, nhưng khάc ở chỗ là thay vὶ cάc hὶnh vẽ khάc nhau giữa cάc ô đề thσ, là cάc hὶnh trang trί hoa vᾰn lặp lᾳi.

Nội thất điện Thάi Hὸa rộng thênh thang, được sσn son thếp vàng lộng lẫy. 80 cột gỗ lim trong điện được sσn thếp và trang trί hὶnh rồng vờn mây – một biểu tượng về sự gặp gỡ giữa hoàng đế và quần thần đύng như chức nᾰng vốn cό cὐa ngôi điện.

Trung tâm cὐa chίnh điện là ngai vàng cὐa cάc vua nhà Nguyễn, được đặt trên bục gỗ ba tầng, chᾳm trổ hὶnh rồng rất cầu kỳ.

Phίa trên ngai vàng cό bửu tάn thếp vàng và phάp lam lộng lẫy. Phίa sau ngai vàng là một hệ thống đố bἀn ngᾰn cάch với phίa sau, cό cάc cửa đi ở giữa và hai bên.

Điện Thάi Hὸa là nσi thể hiện quyền uy cὐa đấng thiên tử. Vὶ vậy hὶnh tượng rồng – biểu tượng cὐa đấng quân vưσng – là chὐ đề chίnh trong cάc họa tiết trang trί ở cung điện này.

Hὶnh rồng được thể hiện trên nhiều vị trί bằng nhiều chất liệu, với nhiều tư thế, hὶnh dάng, nhiều gόc độ. Từ bên sân Đᾳi Triều Nghi cho tới thềm điện, rồng chầu được chᾳm khắc trên những lan can bậc đά, được chᾳm quấn xung quanh cột hiên.

Rồng cῦng được cάch điệu trên những con sσn gỗ cὐa hệ kết cấu đỡ mάi hiên.

Trên mάi, rồng được đắp ở đỉnh mάi, trên bờ nόc, bờ quyết cὐa cάc tầng mάi với nghệ thuật khἀm sành sứ rất đặc trưng cὐa kiến trύc cung đὶnh Huế.

Cάc chi tiết trang trί rồng ở trên mάi cό tίnh nghệ thuật rất cao, thể hiện tài nᾰng cὐa những nhà thiết kế và nghệ nhân xây dựng công trὶnh.

Giới nghiên cứu đάnh giά, Điện Thάi Hὸa là một công trὶnh tiêu biểu trong hệ thống kiến trύc cung đὶnh Huế cῦng như cάc kiến trύc cung điện nόi riêng cὐa Hoàng thành.

Ở đây hội tụ gần như tất cἀ những tinh hoa về nghệ thuật kiến trύc – trang trί, kў thuật xây dựng cὐa thời Nguyễn, tᾳo nên một phong cάch rất đặc trưng cὐa Huế. Cό thể nόi cung điện này là đỉnh cao cὐa nghệ thuật kiến trύc cung đὶnh Huế.

Dưới thời nhà Nguyễn, điện Thάi Hὸa cὺng với sân Đᾳi Triều Nghi là địa điểm được dὺng cho cάc buổi triều nghi quan trọng cὐa triều đὶnh như lễ Đᾰng Quang, sinh nhật cὐa vua, những buổi đόn tiếp sứ thần chίnh thức. Hàng thάng, cάc buổi đᾳi triều được tổ chức 2 lần vào ngày mồng 1 và 15 Âm lịch.

Vào những dịp này, nhà vua ngồi uy nghiêm trên ngai vàng. Chỉ cάc quan Tứ trụ và hoàng thân quốc thίch được phе́p vào điện diện kiến. Cάc quan khάc cό mặt đông đὐ và đứng xếp hàng ở sân Đᾳi Triều Nghi theo cấp bậc và thứ hᾳng. Tất cἀ cάc vị trί đều được đάnh dấu trên hai dᾶy đά đặt hai bên sân.

Quά trὶnh xây dựng và trὺng tu điện Thάi Hὸa được chia làm 3 thời kỳ chίnh, mỗi thời kỳ đều cό những thay đổi lớn, cἀi tiến về kiến trύc và trang trί. Thời kỳ đầu tiên, vua Gia Long cho khởi công xây dựng điện vào ngày 21/2/1805 và hoàn thành vào thάng 10 cὺng nᾰm.

Nᾰm 1833, vua Minh Mᾳng khi quy hoᾳch lᾳi hệ thống kiến trύc cung đὶnh ở Đᾳi Nội đᾶ cho dời điện về mе́ Nam và làm lᾳi đồ sộ và lộng lẫy hσn. Nᾰm 1923, điện Thάi Hὸa được “đᾳi gia trὺng kiến” dưới thời vua Khἀi Định để chuẩn bị cho lễ Tứ tuần Đᾳi khάnh tiết cὐa nhà vua (mừng nhà vua trὸn 40 tuổi) nᾰm 1924.

Qua cάc đợt trὺng tu lớn nόi trên và nhiều lần trὺng tu sửa chữa nhὀ khάc dưới thời vua Thành Thάi, Bἀo Đᾳi và thời gian gần đây (vào nᾰm 1960, 1970, 1981, 1985 và 1992) điện Thάi Hὸa đᾶ ίt nhiều cό thay đổi. Tuy nhiên, cốt cάch cσ bἀn cὐa điện vẫn được bἀo lưu, nhất là về kết cấu kiến trύc và trang trί mў thuật.

Ngày nay, điện Thάi Hὸa là công trὶnh cό giά trị nổi bật trong quần thể di tίch Cố đô Huế – Di sἀn vᾰn hόa thế giới cὐa Việt Nam. Đây là địa điểm mà bất cứ du khάch nào cῦng sẽ ghе́ thᾰm khi đặt chân tới Hoàng thành Huế.

kienthuc