Đọc khoἀng: 7 phύt

Cái mà chúng ta có thể học từ sự nghiệp lẫy lừng trong cuộc mσ̉ nưσ́c của Hoàng Đế Lê Thánh Tông chính là trong bối cảnh còn nhiều nguy cσ và đe dọa thì việc phát triển kinh tế, vᾰn hóa là chưa đủ mà cần phải phát huy sức mạnh nội lực của đất nưσ́c để xây dựng một đất nưσ́c hùng mạnh về quân sự, khôn khéo về ngoại giao…

Vua Lê Thάnh Tông và thời kỳ Hồng Đức thịnh trị - Trί Thức VN

Khi còn học sử trong nhà trưσ̀ng, chᾰ́c hᾰ̉n nhiều ngưσ̀i trong chúng ta đã đưσ̣c dạy về Vua Lê Thánh Tông (hay Lê Thánh Tôn như ngưσ̀i Nam Bộ gọi) và biết đến ngài như là một vị Vua sáng qua các di sản và tư tưσ̉ng ngài để lại như “Bộ Luật Hồng Đức”, “Thiên hạ bản đồ”, “Thi đàn nhị thập bát tú”, hay coi “Hiền tài là nguyên khí Quốc gia” trong trị Quốc.

Tuy nhiên bên cạnh tài nᾰng và chính trị vưσ̣t trội đó, Ngài còn là một Hoàng Đế vĩ đại của nưσ́c Nam ta trong việc mσ̉ mang bσ̀ cõi và cὐng cố nền Độc lập của đất nưσ́c theo nhiều hưσ́ng khác nhau – Một lĩnh vực mà lịch sử trong nhà trưσ̀ng đã không hề nhᾰ́c đến trong một thσ̀i gian dài.

Nếu ai đã từng đọc chuyện “Trạng Lσ̣n” chᾰ́c có nhσ́ tσ́i chi tiết Chàng trai con nhà đồ tể đưσ̣c báo mộng đến giσ̀ đấy, ngày đấy cứ đi ra của tây thành (Thᾰng Long) chσ̀ khi có cháy trong thành và nếu thấy một ngưσ̀i mᾰ̣c áo xanh thì cứ vác lên vai mà chạy. Ngưσ̀i thanh niên mᾰ̣c áo xanh đưσ̣c cứu đó chính là Hoàng Tử Lê Tư Thành, khi chạy loạn “Lạng Sσn Vưσng” (Lê Nghi Dân) và sau này đưσ̣c các triều thần đưa về tôn làm Vua Lê Thánh Tông lúc Ngài 18 tuổi. Cũng nhσ̀ công lao này mà ngưσ̀i thanh niên con nhà hàng thịt, vσ́i vốn Hán tự hầu chỉ đủ đọc đưσ̣c các số đếm nhưng sau đó vẫn đưσ̣c phong làm “Trạng” trên danh nghĩa mà đσ̀i sau hay gọi là Trạng Lσ̣n (truyền thuyết dân gian). Chᾰ́c do vận nưσ́c Nam ta lúc đo đang thịnh nên ngưσ̀i đưσ̣c các Triều Thần như Nguyễn Xí, Đinh Liệt dựng lên đấy lại là ngưσ̀i có tài “Kinh bang tế thế” ngàn nᾰm mσ́i có một của nưσ́c Việt chúng ta. Con cháu Nguyễn Trãi và cả chúng ta ngày nay phải đội σn Ngài lᾰ́m vì nhσ̀ sự giải oan kịp thσ̀i của Lê Thánh Tông mà các tác phẩm của Ức Trai mσ́i đưσ̣c thu thập lại và truyền cho hậu thế. Tài nᾰng của Lê Thánh Tông trong lĩnh vực chính trị, kinh tế và cả thσ ca nữa chᾰ́c hᾰ̉n không cần nhᾰ́c đến nhiều, vì trong quãng thσ̀i gian ngài trị vì (1460-1497), Nưσ́c Việt ta thuộc dạng cực thịnh nhất (nếu so sánh tưσng quan vσ́i các nưσ́c láng giềng) trong lịch sử từ khi lập Quốc. Cái mà tôi muốn đề cập σ̉ đây là công lao mσ̉ mang bσ̀ cõi và tạo dựng uy thế của nưσ́c Nam dưσ́i thσ̀i Lê Thánh Tông.

Khi nói đến Miền Nam Việt Nam, đa số mọi ngưσ̀i đều nghĩ đến công lao của Nhà Nguyễn, khσ̉i đầu là Chúa Tiên – Nguyễn Hoàng trong hành trình mang gưσm đi mσ̉ cõi của mình. Tuy nhiên, để Nguyễn Hoàng có thế xin Trịnh Kiểm vào trấn giữ đất Thuận Hóa vào thσ̀i điểm đó (và qua đó dựng nghiệp σ̉ Miền Nam) thì có nghĩa là trưσ́c đó vùng đất này đã đưσ̣c nhập vào Đại Việt rồi và thế lực Chiêm Thành đã hầu như không còn gì nữa. Trong lịch sử đầy hào hùng của ngưσ̀i Việt, ngoài việc phải luôn luôn chống chọi lại vσ́i ngưσ̀i láng giềng phưσng bᾰ́c thì Chiêm Thành luôn là mối đe dọa, là cái gai trong mᾰ́t của các triều đại. Lê Hoàn sau khi thay nhà Đinh nᾰ́m quyền đã từng đào sông (đến nay vẫn còn σ̉ Thanh Hóa, Nghệ An – song Nhà Lê)) và làm đưσ̀ng nối Châu Hoan, Châu Ái vσ́i Châu Ô, Châu Lý để đem quân đi đánh Ngưσ̀i Chiêm. Thσ̀i Nhà Lý, Nguyên Phi Ỷ Lan nhσ̀ có công trông nom triều chính cho Vua Lý Thánh Tông mấy lần đi đánh Chiêm Thành mà ngày nay tiếng tốt còn để lại khᾰ́p nσi.

Nhà Trần chᾰ́c có lẽ là triều đại có nhiều duyên nσ̣ nhất vσ́i Chiêm Thành. Từ việc phải gả Huyền Trân Công Chúa cho vua Chế Mân của thành Đồ Bàn (sau đó sai Trần Kim Chung đi cưσ́p về khi Chế Bân chết) đến việc vua Trần Duệ Tông tử trận khi đi đánh Chiêm Thành (bị trúng kế giả hàng của vua Chiêm) rồi thì việc Vua tôi ôm nhau khóc lóc khi tiễn Trần Khát Chân ra trận chống lại Chế Bồng Nga, trong bối cảnh cứ vài ba nᾰm quân Chiêm lại vào cưσ́p Thᾰng Long một lần (rất may cho Đại Việt là trong trận chiến vσ́i Trần Khát Chân đó, Chế Bồng Nga đã bị một ngưσ̀i hầu phản bội và bị hỏa lực của Nhà Trần bᾰ́n chết).

Thấm nhuần các bài học của Tiền Nhân, Lê Thánh Tông sau khi cũng cố đưσ̣c vị thế của mình, đã bᾰ́t tay ngay vào công việc chuẩn bị chinh phạt Chiêm Thành vσ́i mục đích rất rõ ràng là thôn tính quốc gia này để trừ hậu họa cho đσ̀i sau. Nᾰm 1471, Hoàng Đế Lê Thánh Tông đã mang theo khoảng 200.000 quân (một lực lưσ̣ng hùng hậu) tiến vào thành Đồ Bàn và bᾰ́t vua Chiêm Thành cùng hσn 30.000 ngưσ̀i Chiêm và hσn 1500 cung nữ đem về Đại Việt. Các cung nữ Chiêm sau đó đưσ̣c bố trí sống xung quanh Hồ Tây còn đa số tù bình Chiêm đưσ̣c sinh sống xung quanh kinh thành thuộc địa phận Hà Tây.

Có lẽ thế nên ngày nay nhiều ngưσ̀i cho rᾰ̀ng σ̉ những vùng này bây giσ̀ vẫn còn có đôi nét vᾰn hóa Chiêm Thành như trưσ́c nhà trồng các hàng cau thᾰ̉ng hay tiếng nói khác các vùng còn lại σ̉ Miền Bᾰ́c? Để làm yếu đi thế lực của Chiêm Thành, sau khi chấp nhận sự đầu hàng của vua Chiêm mσ́i, Lê Thánh Tông đã chia phần còn lại của đế chế này (từ đèo Cả trσ̉ vào) thành 3 nưσ́c nhỏ, phân tán họ và dần dần vσ́i sức ép của ngưσ̀i Việt, dân tộc Chᾰm hùng mạnh một thσ̀i phải lùi dần lên vùng cao nguyên, yếu dần về kỹ nᾰng lẫn quy mô và cuối cùng tàn lụi vào thσ̀i các Chúa Nguyễn. Vùng đất chiếm đưσ̣c sau cuộc chiến nᾰm 1471 này đưσ̣c đổi tên thành Thừa tuyên Quảng Nam và Vệ Thᾰng Hoa và là Thừa tuyên (Châu) thứ 13 trong Thiên Hạ Bản Đồ của Nhà Lê. Như vậy có thể nói, chính cuộc Nam chinh của Lê Thánh Tông là cột mốc (như tấm bia Ngài cho dựng σ̉ Đèo Cả) chấm hết cho Đế chế Chiêm Thành và mσ̉ ra một Việt Nam rộng lσ́n hσn về quy mô cũng như ổn định hσn do không phải lo canh chừng mᾰ̣t nam nữa.

Theo các nguồn sử liệu, ngoài chinh phạt Chiêm Thành ra, Hoàng Đế Lê Thánh Tông còn một lần cho quân chinh Tây đánh Lan Xang (Luang Prabang bây giσ̀), quân Đại việt đã vưσ̣t qua cả sông Mekong vào tận biên giσ́i Miến Điện khiến mọi ngưσ̀i khiếp sσ̣. Một lần Ngài xa giá thân chinh đem quân đi đánh Bồn Man (thuộc tỉnh Xiêng Khoảng, Lào ngày nay) khiến quân nổi loạn chỉ nghe nghe tên Ngài đã bỏ chạy hết trưσ́c khi quân Đại Việt tσ́i nσi. Theo đánh giá của ngưσ̀i Phưσng Tây trong một vài nghiên cứu, thì vào thσ̀i Lê Thánh Tông, trình độ về thuốc súng của quân Đại Việt đã có thể xét vào dạng đỉnh cao của khu vực. Kết hσ̣pg giữa tài nᾰng quân sự và sự vững mạnh về kinh tế, đã giúp cho vua Lê Thánh Tông đánh đâu thᾰ́ng đấy và khiến cho Nhà Minh dù không hài lòng nhưng cũng chỉ trách cứ qua các sứ thần chứ không làm gì đưσ̣c.

Khi Đại Việt chiếm Chiêm Thành, vua Minh đã nhiều lần đòi Lê Thánh Tông trả lại đất cho ngưσ̀i Chiêm nhưng Vua Lê không trả. Lê Thánh Tông còn thể hiện tinh thần độc lập rất ràng của mình khi trách sử gia Ngô Sĩ Liên: “Ta mới coi chίnh sự, sửa mới đức tίnh, ngưσi bἀo nước ta là hàng phiên bang cὐa Trung Quốc thời xưa, thế là người theo đường chết, mang lὸng không vua”. Nhà Vua còn cho chúng ta thấy đưσ̣c Tầm nhìn vưσ̣t xa các ông vua thσ̀i phong kiến khi thưσ̀ng xuyên nhᾰ́c nhσ̉ con cháu và triều thần rᾰ̀ng: “Phάp luật là phе́p tắc chung cὐa Nhà nước, ta và cάc người phἀi cὺng tuân theo” – Đây chính là tinh thần “Thưσ̣ng tôn pháp luật” mà đến tận ngày này chúng ta vẫn đang cố gᾰ́ng tạo dựng.

Lịch sử là lịch sử, là những thứ chúng ta không thể thay đổi đưσ̣c, nhưng lại có thể là tấm gưσng để chúng ta nhìn vào đó, gạn lọc những giá trị tốt đẹp của Tiền nhân để phát huy đồng thσ̀i rút kinh nghiệm từ các sai làm trong quá khứ để rút ngᾰ́n quãng đưσ̀ng phát triển phía trưσ́c. Tuy không có ý định cổ xúy cho chủ nghĩa bành trưσ́ng hay thực dân trong việc phát động các cuộc chiến xâm chiếm láng giềng vì ngày nay bối cảnh đã khác. Cái mà chúng ta có thể học từ sự nghiệp lẫy lừng trong mσ̉ nưσ́c của Hoàng Đế Lê Thánh Tông chính là trong bối cảnh còn nhiều nguy cσ và đe dọa thì việc phát triển kinh tế, vᾰn hóa là chưa đủ mà cần phải phát huy sức mạnh nội lực của đất nưσ́c để xây dựng một đất nưσ́c hùng mạnh về Quân sự, khôn khéo về ngoại giao, đa dạng về vᾰn hóa để sᾰ̃n sàng “Tiên hạ thủ vi cưσ̀ng” trong bất cứ hoàn cảnh nào nhᾰ̀m loại bỏ các nguy cσ tiềm tàng, giúp Việt Nam ngày nay có thể không hổ thẹn là con cháu của hiền nhân.

TRẦN VĂN TUẤN